Nga Muriel
Ndërhyrja e datës 26 maj 2026 në zonën e Lagunës Blu në Qerret, një ditë përpara Kurban Bajramit, nuk mund të konsiderohet si një procedurë rutinë administrative. Sipas pretendimeve të banorëve, gjatë kësaj ndërhyrjeje janë prerë pisha, janë dëmtuar hapësira të gjelbra dhe është hedhur çakull për hapjen e një rruge të re, pa u bërë publik projekti teknik, pa konsultim me komunitetin dhe pa transparencë mbi bazën ligjore të veprimit.
Mungesa e reagimit nga Bashkia Kavajë pas këtij veprimi ngre shqetësime serioze institucionale. Kur një institucion publik përballet me akuza për dëmtim të gjelbërimit, cenim të sigurisë së banorëve, hapje rruge pa projekt dhe favorizim të interesave ndërtimore, mosreagimi nuk mund të interpretohet si neutralitet administrativ. Në aspektin institucional dhe etik, heshtja mund të perceptohet si mungesë transparence dhe përgjegjshmërie. Në aspektin ligjor, kjo situatë përbën një indicie që kërkon verifikim të menjëhershëm nga Prokuroria dhe SPAK-u, për të përcaktuar nëse kemi të bëjmë me shpërdorim detyre, dëmtim të mjedisit, favorizim të subjekteve private apo veprime arbitrare nga zyrtarë publikë.
Çështja nuk lidhet vetëm me hapjen e një rruge. Thelbi i saj qëndron në disa pyetje themelore: kush e urdhëroi ndërhyrjen, mbi çfarë dokumentacioni u mbështet, kush e miratoi, kush e financoi, kush e zbatoi dhe cilët janë përfituesit e drejtpërdrejtë nga hapja e kësaj rruge në zonën e pyllit të pishave të Lagunës Blu në Qerret?
Shkresa e paraqitur nga subjekte ndërtuese, përmes së cilës kërkohet ndërhyrja për lirimin e një rruge të pretenduar publike, nuk mund të konsiderohet bazë e mjaftueshme ligjore për një ndërhyrje me ndikim në mjedis. Një kërkesë e paraqitur nga palë me interes të drejtpërdrejtë ekonomik nuk mund të zëvendësojë projektin teknik, aktin administrativ, lejen mjedisore, konsultimin publik, dokumentimin ligjor të rrugës dhe verifikimin e statusit juridik të saj.
Sipas banorëve, në momentin e nisjes së ndërtimeve në zonë nuk ka ekzistuar një rrugë funksionale e këtij karakteri që të justifikonte ndërhyrje të menjëhershme me prerje pishash, hedhje çakulli dhe prishje të hapësirave mbrojtëse. Për më tepër, godinat që fillimisht janë paraqitur si ndërtime 5-katëshe, sipas pretendimeve të komunitetit, kanë arritur më pas në 7 deri në 9 kate, duke ngritur dyshime serioze mbi ndryshimin e kushteve fillestare, mungesën e kontrollit institucional dhe favorizimin e interesave ndërtimore.
Nëse rruga ka qenë realisht publike, Bashkia Kavajë duhet të paraqesë menjëherë dokumentacionin përkatës që provon bazën ligjore të ndërhyrjes: vendimin përkatës, projektin teknik, lejen e ndërhyrjes, aktet e inspektimit dhe bazën ligjore për hedhjen e çakullit. Në mungesë të këtyre dokumenteve, pretendimi i subjekteve ndërtuese nuk mund të konsiderohet i mjaftueshëm për të legjitimuar ndërhyrjen në terren. Nuk mund të cenohet cilësia e jetës së banorëve që jetojnë prej mbi 27 vitesh në këtë zonë për t’i hapur rrugë zhvillimeve të pakontrolluara urbane.
Kuadri ligjor e bën situatën edhe më të ndjeshme. Ligji nr. 146/2014 “Për njoftimin dhe konsultimin publik” parashikon detyrimin e organeve publike për transparencë dhe konsultim në çështje me interes publik, veçanërisht kur vendimmarrja prek komunitetin dhe territorin. Në këtë rast, banorët pretendojnë se nuk janë njoftuar, nuk janë konsultuar dhe nuk u është dhënë mundësia të kundërshtojnë ose të kërkojnë sqarime për ndërhyrjen.
Ligji nr. 10 431/2011 “Për mbrojtjen e mjedisit” përcakton parimet, përgjegjësitë dhe procedurat për mbrojtjen e mjedisit dhe zhvillimin e qëndrueshëm. Prerja e pishave, dëmtimi i hapësirave të gjelbra dhe ndërhyrja në një zonë turistike të banuar nuk mund të kryhen pa respektuar këtë kuadër ligjor.
Ligji nr. 10 440/2011 “Për vlerësimin e ndikimit në mjedis” lidhet me vlerësimin e efekteve që projektet publike ose private mund të kenë mbi mjedisin. Nëse hapja e rrugës, hedhja e çakullit apo dëmtimi i pishave janë kryer pa vlerësim të ndikimit dhe pa dokumentacion të bërë publik, atëherë ekzistojnë arsye të forta për hetim administrativ dhe penal.
Kodi Penal e bën edhe më të qartë nevojën për ndërhyrje të organeve të drejtësisë. Neni 205 lidhet me prerjen ose dëmtimin e pyjeve pa leje, ndërsa neni 206 lidhet me prerjen e drurëve dekorativë dhe dëmtimin e lulishteve e parqeve. Po ashtu, neni 248 parashikon përgjegjësi për shpërdorim detyre kur zyrtari publik kryen ose nuk kryen veprime në kundërshtim me ligjin, duke sjellë përfitime të padrejta ose dëmtim të interesave të ligjshme të shtetit, qytetarëve apo personave juridikë. Neni 250 parashikon përgjegjësi për veprime arbitrare nga punonjës që ushtrojnë funksion shtetëror ose shërbim publik.
Në këtë kuadër, përgjegjësia nuk mund të kufizohet vetëm te punonjësit që kanë kryer fizikisht ndërhyrjen në terren. Hetimi duhet të shtrihet në të gjithë zinxhirin institucional të vendimmarrjes: kush e kërkoi ndërhyrjen, kush e protokolloi shkresën e subjekteve ndërtuese, kush e miratoi veprimin, kush urdhëroi daljen në terren, kush e shoqëroi me polici bashkiake apo inspektorate dhe kush përfiton realisht nga hapja e kësaj rruge.
Nëse ka ekzistuar një vendimmarrje e mëparshme për mbylljen apo kufizimin e kësaj pjese me qëllim mbrojtjen e pyllit të pishave, siç pretendojnë banorët, atëherë ndërhyrja e datës 26 maj 2026 merr një dimension edhe më serioz. Prokuroria duhet të administrojë çdo vendim të KKRRT/KRRTRSH/KKT, çdo akt të Bashkisë, çdo dokument të AZHT-së, çdo hartë kadastrale dhe çdo kërkesë të mëparshme të komunitetit për mbrojtjen e zonës. Nëse kjo hapësirë ka qenë e mbyllur pikërisht për mbrojtjen e pyllit të pishave, atëherë rihapja e saj pa transparencë mund të përbëjë shkelje të drejtpërdrejtë të një akti administrativ ekzistues.
SPAK dhe Prokuroria duhet të verifikojnë gjithashtu rolin e inspektorateve që morën pjesë në këtë ndërhyrje. Nëse institucionet që kanë detyrë të mbrojnë territorin dhe ligjin janë përdorur për të zbatuar kërkesa të subjekteve ndërtuese, atëherë kemi të bëjmë me një problem serioz të funksionimit institucional. Inspektoratet nuk duhet të shërbejnë si instrumente në funksion të interesave private, por si organe që garantojnë ligjshmërinë dhe mbrojtjen e interesit publik.
Për këtë arsye, SPAK dhe Prokuroria duhet të kërkojnë:
1. Sekuestrimin e shkresës së subjekteve ndërtuese dhe verifikimin e autorëve, protokollimit dhe veprimeve që pasuan.
2. Administrimin e projektit teknik, nëse ekziston.
3. Verifikimin e çdo lejeje mjedisore, lejeje ndërhyrjeje, vendimi bashkiak apo akti administrativ.
4. Verifikimin e prerjes së pishave dhe dëmtimit të hapësirave të gjelbra.
5. Hetimin e rolit të Bashkisë Kavajë, Policisë Bashkiake, inspektorateve dhe çdo institucioni të përfshirë.
6. Identifikimin e subjekteve private që përfitojnë nga hapja e rrugës.
7. Verifikimin nëse ndërtimet në zonë kanë respektuar lejet fillestare, katet e miratuara dhe kushtet urbanistike.
8. Verifikimin e mundshëm të veprave penale për dëmtim mjedisi, prerje të paligjshme pyjesh, shpërdorim detyre, veprime arbitrare dhe favorizim të interesave private.
9. Marrjen e masave për kthimin e situatës në gjendjen e mëparshme.
Rikthimi i situatës në gjendjen e mëparshme nuk përbën një kërkesë emocionale, por një pasojë të drejtpërdrejtë të zbatimit të ligjit. Nëse janë prerë pisha pa leje, duhet të ndërmerren masa për ripyllëzim dhe rehabilitim. Nëse është hedhur çakull pa projekt, ai duhet të hiqet. Nëse rruga është hapur pa bazë ligjore, ajo duhet të pezullohet deri në përfundimin e hetimit. Nëse muret apo elementët mbrojtës janë dëmtuar, ato duhet të rikthehen. Nëse institucionet kanë vepruar pa bazë ligjore, përgjegjësit duhet të mbajnë përgjegjësi.
Bashkia Kavajë nuk mund të shmangë përgjegjësinë përmes heshtjes. As inspektoratet nuk mund të mbështeten vetëm në një shkresë të paraqitur nga subjektet ndërtuese. Nëse ndërhyrja ka qenë e ligjshme, dokumentacioni përkatës duhet të bëhet publik menjëherë. Nëse dokumentet mungojnë, atëherë heshtja nuk mund të konsiderohet më thjesht mungesë komunikimi institucional, por shmangie nga përgjegjësia.
Në përfundim, pyetja thelbësore mbetet: a do të mbrohet ajo që ka mbetur nga pishat në Qerret në përputhje me ligjin, apo do të mbulohet nga ndërhyrje të pakontrolluara dhe mungesë transparence institucionale? Nëse SPAK dhe Prokuroria nuk ndërhyjnë në kohë, dëmi ndaj natyrës, pronës, sigurisë dhe jetës së banorëve mund të bëhet i pakthyeshëm.
