Presidenti rus sheh vlerë te mbrojtja e ish-aleatëve, por ardhjet e VIP-ave duhet t’i shërbejnë zotërisë së tyre të ri.
Ndërsa një gjykatë në Damask dha këtë javë një dënim me vdekje për Bashar al-Assadin, diktatori i rrëzuar i Sirisë nuk ka gjasa të jetë shqetësuar shumë. Assadi, i cili u largua nga vendi i tij në janar 2024, ndërsa forcat rebele po afroheshin, raportohet se jeton me familjen e tij në një lagje ekskluzive të Moskës dhe e kalon kohën duke luajtur video-lojëra dhe duke rifreskuar njohuritë e tij në oftalmologji, një fushë që e kishte studiuar në universitet.
Ish-presidenti, i kërkuar për krime lufte të kryera gjatë luftës civile siriane, i është bashkuar një galerie ish-udhëheqësish dhe të mërguarish politikë tashmë nën mbrojtjen e Vladimir Putinit. Shumë prej tyre besohet se janë vendosur në lagjen elitare Rublyovka të Moskës, e cila është një zonë e rezervuar për të pasurit dhe të famshmit.
Assadit iu hoq nga duart vendimi për t’u larguar nga Siria, por ai ia ka pare hajrin kompromisit me të cilin përballen ata që kërkojnë strehim nën sundimin e Putinit. Ish-diktatori sirian thuhet se dëshiron të flasë për rrëzimin e regjimit të tij, madje kishte planifikuar intervista me kanale televizive. Por Kremlini ia ka ndaluar deklaratat publike, për shkak të negociatave të ndjeshme që po zhvillohen me qeverinë e re të Sirisë lidhur me bazat ushtarake ruse në vend.
Ambasadori i Rusisë në Irak, Elbrus Kutrashev, tha në nëntor të vitit të kaluar: “Assadi mund të jetojë këtu (Rusi), por nuk mund të angazhohet në aktivitete politike… Ai nuk ka të drejtë të angazhohet në asnjë aktivitet mediatik apo politik. A keni dëgjuar ndonjë gjë prej tij? Jo, sepse nuk i lejohet.”
Edhe ish-udhëheqës të tjerë janë detyruar të pranojnë kufizime të ngjashme në këmbim të luksit dhe sigurisë në mërgim.
Kremlini shpesh është i gatshëm t’u vijë në ndihmë aleatëve në kohë nevoje, tha Mark Galeotti, autor dhe historian i politikës dhe historisë ruse, si dhe bashkëpunëtor i „The i Paper“. “Pjesë e marrëveshjes për t’u bërë klient i Rusisë është se ata do të përpiqen t’ju mbajnë në pushtet, por nëse gjithçka tjetër dështon, do t’ju ofrojnë një strehë të rehatshme,” tha ai.
Viktor Yanukoviç, ish-presidenti ukrainas që u largua pas revolucionit të Majdanit në vitin 2014, raportohet se ka qenë banor i Rublyovkës, megjithëse mund të jetë zhvendosur më vonë në një resort në qytetin e Soçit, në bregun e Detit të Zi.
Ish-udhëheqësi gjeorgjian Aslan Abashixhe u arratis drejt kësaj zone ndërsa përballej me akuza për vrasje në vendin e tij, ndërsa presidenti i rrëzuar i Kirgistanit, Askar Akajev, gjeti strehim atje.
Gruaja dhe familja e Slobodan Milosheviçit, ish-presidentit të Jugosllavisë që vdiq ndërsa përballej me akuza për krime lufte, e kishin përshkruar më herët një jetë të dytë të lumtur në rrethinat e saj të mbuluara me pyje.
Udhëheqësit e rrëzuar zakonisht mbërrijnë në Rusi me pasuri të konsiderueshme. Familja Assad ka një portofol pronash në Moskë me një vlerë të përllogaritur prej 40 milionë dollarësh (29.6 milionë paund), sipas „Financial Times“.
Por Kremlini mund të jetë i gatshëm të pësojë edhe humbje financiare për të mbështetur klientët e tij në vështirësi, tha Galeotti. “Pritshmëria është që kur të arratisen, ata do të përpiqen të marrin me vete librezat e llogarive të tyre bankare në Zvicër, në mënyrë që të mos bëhen barrë e hapur dhe e vazhdueshme për thesarin rus,” tha ai. Moska nuk e konsideron këtë si një mënyrë për të fituar para, shtoi ai, sepse pasi janë larguar, këta ish-diktatorë dhe komandantë lufte mund t’i shpenzojnë pasuritë e tyre dhe ka kosto të caktuara për strehimin e tyre.
Udhëheqësit në mërgim shpesh nuk janë harruar nga kundërshtarët dhe viktimat e tyre, të cilët mund të kërkojnë hakmarrje edhe shumë vite më vonë. Agjentët ukrainas kanë kërkuar persona që janë larguar dhe kanë pretenduar se kanë eliminuar disa figura të profilit të lartë, si ish-deputetin ukrainas Illja Kiva, i cili u qëllua për vdekje pranë Moskës në vitin 2023. Një burim i sigurisë ukrainase i tha “The i Paper” se operacione të tilla synojnë të tregojnë se “pavarësisht përpjekjeve për t’u arratisur, një person mund të gjendet.”
Ndërkohë, Rusia do të detyrohet të shpenzojë më shumë kohë dhe burime për të gjetur dezertorë të rinj nëse “Ukraina po e bën siç duhet punën e saj”, shtoi burimi. Edhe dezertorë të rangjeve më të ulëta mund t’i kërkojnë Moskës mbrojtje, tha Maks Hes, analist i Euroazisë në Institutin e Kërkimeve të Politikës së Jashtme, duke iu referuar anëtarëve të partisë së ish-udhëheqësit ukrainas, e cila u ndalua në vitin 2023. “Do të thosha se rreth dy duzina ish-deputetë nga Partia e Rajoneve jetojnë tani në Rusi, ndoshta edhe më shumë,” tha ai.
Rusia u ofron mbrojtje aleatëve që janë në rrezik si pjesë të strategjisë së saj në marrëdhëniet ndërkombëtare, tha Hess. “Ata duan të tregojnë se kujdesen për njerëzit e tyre,” tha ai. “Nëse je një diktator apo udhëheqës autoritar dhe dëshiron të besosh se rusët janë në krahun tënd, fakti që ata kanë qëndruar pranë njerëzve të tjerë është i rëndësishëm.”
Por Kremlini mund të vendosë edhe kushte shtesë. Ata që dëshirojnë të mërgohen dhe që janë më pak të rëndësishëm se liderët botërorë mund të detyrohen të negociojnë marrëveshje të posaçme, tha Galeotti. “Mund të ndodhë që dikush të thotë: ‘Arrita të shkarkoja disa dosje para se të largohesha’ ose ‘E di se ku ndodhen kanalet e fshehta financiare përmes të cilave pastronim paratë’, kështu që ata kanë diçka për të negociuar dhe Moska është plotësisht e gatshme ta dëgjojë,” shtoi ai.
Analistët theksojnë vlerën që dezertorët e njohur mund të kenë si burime informacioni për Rusinë. Burimi i sigurisë ukrainase tha se ka shumë gjasa që dezertorëve t’u kërkohet informacion që mund të përdoret kundër vendit.
Ish-udhëheqësit mund të ofrojnë gjithashtu shërbime propagandistike. Janukoviç, ish-presidenti ukrainas, është shfaqur në video në mediat shtetërore ruse duke sulmuar Bashkimin Europian dhe duke paralajmëruar kundër “përpjekjeve të Perëndimit për ta tërhequr Ukrainën drejt NATO-s.” Për më tepër, dezertorët mbahen nën kontroll të rreptë, me kufizime të forta mbi aftësinë e tyre për të vepruar dhe për të folur lirisht.
Jeta e një ish-udhëheqësi VIP në Rusi është një “kafaz i artë”, tha Hes. Për udhëheqësit që ishin mësuar me pozicione dominuese dhe me shumë pak kufizime mbi pushtetin e tyre, një jetë e kontrolluar dhe në errësirën e mërgimit mund të jetë ndër çmimet më të dhimbshme që duhet të paguajnë.
