Një debat i ashpër publik ka shpërthyer mes Kryeministrit të Shqipërisë, Edi Rama, dhe organizatës ndërkombëtare për lirinë e shtypit, Reporterët pa Kufij (RSF). Shkak është bërë Indeksi Botëror i Lirisë së Medias, gjetjet e të cilit janë kontestuar fort nga kreu i qeverisë shqiptare, duke sjellë një reagim të prerë nga organizata me qendër në Paris.
Përplasja nisi pasi Kryeministri Rama publikoi një reagim të gjatë ku mbrori idenë se të dhënat empirike dhe mjetet e bazuara në inteligjencën artificiale tregojnë një realitet ndryshe nga ai që pasqyron indeksi i RSF-së.
Edi Rama: "Ju paraqiten të dhëna të verifikuara mirë, të cilat tregojnë se Shqipëria është 33 pikë përqindjeje poshtë pragut që zakonisht lidhet met sistemet mediatike 'të kapura', dhe megjithatë ju besoni se kjo nuk ka fare rëndësi? [...] Afrimi me të vërtetën ka më shumë rëndësi sesa kapja pas përfundimeve që mund të meritojnë rishqyrtim."
Kryeministri ftoi organizatën dhe partnerët e saj vendorë në një tryezë të rrumbullakët për të diskutuar metodologjinë, duke i inkurajuar që “të mos e shpërfillin evidencën empirike thjesht sepse ajo çon drejt një përfundimi tjetër.”
Përgjigja e Reporterëve pa Kufij ishte e drejtpërdrejtë dhe refuzuese ndaj përpjekjeve për të sfiduar metodologjinë e indeksit të tyre global. Përmes një deklarate zyrtare, RSF i kërkoi kreut të ekzekutivit shqiptar të përqendrohet te reformat e brendshme në vend që të sulmojë gjetjet e tyre.
Reporterët pa Kufij (RSF): "Kryeministër Edi Rama, në vend që të përpiqeni kot të provoni se indeksi i Reporterëve pa Kufij është i gabuar, ne propozojmë që energjia të investohet në adresimin e problemeve kronike të lirisë së medias në Shqipëri. Së bashku med partnerët e saj lokalë, RSF është e gatshme për një dialog mbi propozimet e saj."
Pse Rama po targeton shoqatat ndërkombëtare të gazetarëve?
Kjo përplasje nuk është një incident i izoluar, por pjesë e një strategjie më të gjerë komunikimi dhe politike që Kryeministri Rama ka ndjekur ndër vite ndaj organizatave të huaja dhe raporteve monitoruese. Ka disa arsye kryesore pse qeveria zgjedh të targetojë drejtpërdrejt organizata si RSF:
- Indekset si ai i RSF-së apo Freedom House janë pika referimi për zyrtarët në Bruksel dhe Uashington kur vlerësojnë kriteret politike për anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian. Një renditje negative në këto indekse dëmton imazhin e Shqipërisë si një demokraci funksionale dhe mund të përdoret si argument nga vendet skeptike të BE-së për të ngadalësuar procesin e integrimit. Duke sfiduar vetë "metodologjinë" e raporteve, Rama përpiqet të zhvlerësojë peshën e tyre politike përpara partnerëve ndërkombëtarë.
2. Kur RSF flet për "probleme kronike" (si përqendrimi i pronësisë së medias në duart e pak oligarkëve, pasiguria financiare e gazetarëve dhe sulmet verbale), qeveria e ka të vështirë t'i kundërshtojë këto fakte me raste konkrete. Prandaj, debati zhvendoset nga terreni i prekshëm (psh. kushtet e punës së gazetarëve në Shqipëri) në një terren teknik dhe akademik: shifrat, përqindjet, algoritmet e inteligjencës artificiale dhe matjet shkencore. Kjo e bën debatin më abstrakt për publikun e gjerë dhe zbut kritikën e drejtpërdrejtë.
3. Në reagimin e tij, Rama përmend mjetet e inteligjencës artificiale dhe "evidencën empirike". Kjo bëhet për të ndërtuar një kontrast: qeveria pozicionohet si moderne, e bazuar në të dhëna teknologjike të shekullit të 21-të, ndërsa organizatat ndërkombëtare portretizohen si burokratike, të ngurta dhe të ndikuara nga perceptimet subjektive të "partnerëve lokalë" (të cilët shpesh shihen nga qeveria si pjesë e opozitës politike).
4. Përballja me organizatat e huaja shpesh funksionon mirë me bazën elektorale brenda vendit. Duke u shfaqur si lideri që nuk pranon "leksione" pa të drejtë nga të huajt dhe që kërkon debat të barabartë "rreth një tryeze të rrumbullakët", Rama ushqen narrativën e një lideri sovranist që mbron progresin e Shqipërisë kundër asaj që ai e konsideron si paragjykim apo sipërfaqësi ndërkombëtare.
Ndërsa Kryeministri kërkon një debat mbi metodologjinë e matjes, RSF këmbëngul në ndryshimin e realitetit në terren. Kjo përplasje tregon hendekun e madh mes mënyrës se si qeveria dëshiron të shihet përmes statistikave dhe mënyrës se si komuniteti i gazetarëve e përjeton lirinë e shtypit në përditshmërinë e vet.
