Nga Neli Demi
Federata Shqiptare e Volejbollit ka kërkuar që sportistja braziliane Nayara Ferreira, lojtare e Klubi Volejbollit Dinamo, t’i nënshtrohet një “testi gjinie”, pas një ankese nga dy klube rivale. Ferreira, me 15 vjet karrierë ndërkombëtare dhe licencë të njohur nga FIVB, është pezulluar përkohësisht ndërsa procedura është në shqyrtim.
Por përtej ngjarjes, ky rast hap një pyetje shumë më të thellë: si e trajtojmë ne trupin e tjetrit kur ai nuk përputhet me pritshmëritë tona?
Në mungesë të një baze të qartë ligjore apo mjekësore, kërkesa për testim gjinor duket më shumë si një akt dyshimi se sa një procedurë sportive.
Në thelb, ajo kthehet në një ndërhyrje mbi dinjitetin dhe privatësinë e njeriut një kufi që sporti nuk duhet ta kalojë kurrë.
Ferreira nuk është një emër i panjohur: ajo ka luajtur në disa vende evropiane, me licenca të vlefshme dhe pa asnjë incident të mëparshëm. Pse pra, pikërisht këtu, lind nevoja për ta vërtetuar trupin e saj?
Në këtë ngjarje, sporti kthehet në pasqyrë të një kulture më të gjerë: kulturës së dyshimit ndaj asaj që është ndryshe.
Kur një grua e fortë, e sigurt dhe e suksesshme në fushë, sfidon stereotipet, shoqëria shpesh kërkon “prova” që ajo është ajo që thotë. Kjo është një formë moderne e kontrollit mbi trupin, e maskuar si kujdes për rregullsinë e garës.
Ky mekanizëm, i përshkruar që në shekullin e kaluar nga Michel Foucault, nuk lidhet vetëm me sportin: ai është mënyra se si pushteti kërkon të mbajë nën kontroll trupin dhe identitetin, veçanërisht trupin femëror.
Kështu, “testi i gjinisë” bëhet një ritual i vjetër për të garantuar rendin e ri.
Standardet ndërkombëtare – nga Karta Olimpike te vendimet e Gjykatës së Arbitrazhit Sportiv – përcaktojnë qartë se çdo testim i tillë duhet të bazohet në arsye të forta, prova të qarta dhe miratim të vetë sportistes. Përndryshe, ai nuk është akt verifikimi, por shkelje etike.
Në rastin e Ferreira, mungesa e transparencës dhe e garancive për privatësinë krijon rrezikun që Shqipëria të gjendet në të njëjtin debat ku shumë federata të tjera janë rrëzuar – midis rregullit dhe respektit, midis biologjisë dhe dinjitetit.
Në nivel më të thellë, kjo ngjarje shpalos një frikë të njohur shoqërore: frikën nga kufijtë që zbehen. Midis mashkullit e femrës, midis “normales” e “tjetrit”, midis asaj që kuptojmë dhe asaj që na tejkalon.
Kur nuk dimë si ta përballojmë këtë pasiguri, shpikim procedura e teste, verifikime, nene që të qetësojmë ankthin tonë. Por asnjë test nuk mund të masë njerëzoren.
Në thelb, çështja Ferreira nuk pyet nëse ajo duhet të luajë apo jo, por si duam të sillemi si shoqëri kur na duhet të verifikojmë njeriun.
Nëse sporti është vërtet fushë e ndershmërisë dhe respektit, atëherë duhet të fillojë nga respekti për trupin e vetë sportistit.
Ky rast mund të shërbejë si moment edukimi institucional dhe shoqëror: për të ndërtuar protokolle etike që mbrojnë dinjitetin njerëzor përpara çdo gare.
Sepse në fund, përtej pikëve dhe trofeve, ajo që mbetet është mënyra si e kemi trajtuar tjetrin.
