Në ditët e fundit të jetës, David Hunter, një britanik 59-vjeçar i sëmurë me kancer në mushkëri, kishte vetëm një dëshirë: të falënderonte njerëzit që ia kishin lehtësuar vuajtjet. Pak ditë përpara se të ndërronte jetë, ai dha një intervistë për BBC, duke kërkuar që ajo të transmetohej edhe pas vdekjes së tij.
“Kujdesi që më kanë dhënë… Nuk mendoja se një gjë e tillë ekzistonte ende”, rrëfeu ai.
Davidi nuk fliste për ndonjë trajtim revolucionar apo ilaç që kishte mundur kancerin. Fliste për një qendër kujdesi paliativ në Essex, ku mjekët dhe infermierët kishin arritur t’ia kontrollonin dhimbjet, t’i lehtësonin vuajtjet dhe t’i jepnin mundësinë të kalonte një pjesë të ditëve të fundit në shtëpi, pranë familjes.
“Mjaftonte të më përkëdhelnin shpatullën. Kjo ndryshonte gjithçka”, tregoi ai për BBC.
David Hunter ishte diagnostikuar me kancer në mushkëri në janar të këtij viti. Kur gjendja e tij u përkeqësua, dhimbjet u bënë torturuese dhe ai nisi të përjetonte halucinacione. Ishte shërbimi i kujdesit paliativ St Helena Hospice në Colchester që ndërhyri dhe i siguroi një vend në qendër.
Pas një muaji trajtimi, gjendja e tij u stabilizua aq sa mundi të kthehej në shtëpi, ku vazhdoi të merrte vizita të përditshme nga personeli shëndetësor.
“Më kthyen nga pragu i vdekjes në një gjendje disi normale”, tha ai.
Edhe vajza e tij, Vicky Hunter, 36 vjeçe, tregoi se familja kishte menduar se ai nuk do të kthehej më në shtëpi.
“Nuk mendonim se do të kthehej. Mendonim se ky ishte fundi”, rrëfeu ajo.
Davidi ndërroi jetë më 2 tetor, në moshën 59-vjeçare, ndërsa po transportohej përsëri drejt qendrës së kujdesit paliativ. Ai la pas dy fëmijë dhe dy nipër e mbesa.
Familja përmbushi dëshirën e tij të fundit: intervista u transmetua që të gjithë të mësonin se sa shumë vlen kujdesi njerëzor kur mjekësia nuk mund ta shpëtojë më një jetë.
“Këta njerëz më treguan se ende ekzistojnë njerëz që duan, që kujdesen dhe që dëshirojnë të ndihmojnë. Kjo të rikthen besimin te komuniteti dhe te njerëzimi”, tha ai.
Dhe pikërisht këtu historia e tij merr një kuptim tjetër për publikun shqiptar.
Sepse në Shqipëri, për shumë pacientë me kancer, problemi nuk është vetëm mungesa e një qendre ku të kalojnë me dinjitet ditët e fundit të jetës. Është beteja e përditshme për të siguruar barnat, trajtimin, ekzaminimet dhe qetësimin e dhimbjeve.
Në Britani, një pacient në fazën terminale mund të marrë kujdes të specializuar në një qendër paliative dhe më pas të vazhdojë trajtimin në shtëpi, me vizita të personelit shëndetësor.
Në Shqipëri, një shërbim i tillë mbetet larg të qenit një garanci për çdo pacient që ka nevojë.
Familjet shpesh përballen jo vetëm me sëmundjen, por edhe me barrën financiare, mungesën e mbështetjes dhe përpjekjen për të siguruar trajtimin e nevojshëm.
Dhe kur një pacient nuk arrin të sigurojë as barnat që i duhen, të flasësh për cilësinë e jetës në ditët e fundit tingëllon pothuajse si luks.
Por nuk është luks.
Është dinjitet njerëzor.
Kur edhe morfina bëhet problem
Një studim i botuar në vitin 2026 në Journal of Clinical Oncology, që përfshiu 1.500 pacientë onkologjikë në Shqipëri gjatë periudhës 2014–2025, evidentoi mangësi serioze në kontrollin e simptomave dhe në kujdesin për pacientët në fund të jetës. Sipas studiuesve, pacientët me kancer të avancuar shpesh përfundojnë në urgjencë apo në terapi intensive për shkak të mungesës së shërbimeve të posaçme paliative.
Ndërkohë, një vlerësim i organizatës Ryder Albania ka evidentuar vështirësi në aksesin te barnat kundër dhimbjeve të forta, mungesë pajisjesh dhe shërbime të kufizuara në banesë.
Edhe furnizimi me barnat antitumorale ka qenë objekt kritikash serioze. Kontrolli i Lartë i Shtetit ka evidentuar probleme në prokurimin, furnizimin dhe shpërndarjen e medikamenteve për pacientët me kancer, të raportuara edhe nga VNA.
Shqipëria ka shërbime dhe organizata që ofrojnë kujdes paliativ, por ato nuk përbëjnë ende një sistem të integruar dhe të aksesueshëm për të gjithë pacientët.
Më 30 shtator 2026, institucionet shqiptare morën pjesë në një konferencë kombëtare për kujdesin paliativ, me moton “Bëhet fjalë për të jetuar, jo vetëm për të vdekur”.
Një moto e bukur. Por për pacientët që përballen me mungesën e ilaçeve, me dhimbjen dhe me faturat e trajtimit, dinjiteti nuk sigurohet me konferenca.
Në Angli, David Hunter deshi që intervista e tij të transmetohej pas vdekjes për të falënderuar ata që ia kishin lehtësuar ditët e fundit.
Në Shqipëri, shumë familje do të donin të kishin mundësinë të tregonin të njëjtën histori. Por përpara se të ëndërrojnë për një infermier që u qëndron pranë në shtëpi, duhet të sigurojnë ilaçin e radhës.
Dallimi nuk është se në Angli njerëzit nuk vdesin nga kanceri. Dallimi është se atje ekziston një sistem që përpiqet të mos i lërë të vuajnë vetëm.
Dhe një shtet që nuk arrin t’i garantojë pacientit as lehtësimin e dhimbjes, ka ende shumë për të bërë përpara se të flasë për dinjitetin e jetës.
Burime: BBC Essex; Journal of Clinical Oncology (2026); Ryder Albania; Kontrolli i Lartë i Shtetit; VNA.
