Të dalësh në pension dhe të heqësh dorë plotësisht nga aktiviteti mund të mos jetë zgjedhja më e mirë për trurin. Edhe momentet kur mendja endet pa një qëllim të caktuar mund të kenë një rol të dobishëm. Këto janë disa nga idetë që neurologu dhe gazetari australian i shëndetit, Dr Norman Swan, trajton në librin e tij të ri “The Brain Cliff”.
Swan argumenton se plakja e trurit nuk duhet parë thjesht si një proces i pashmangshëm humbjeje. Disa aftësi ndryshojnë me kalimin e moshës, ndërsa të tjera mund të ruhen apo edhe të forcohen.
Një dallim i rëndësishëm është ai mes inteligjencës “fluide”, aftësisë për të zgjidhur probleme të reja shpejt, dhe inteligjencës “së kristalizuar”, që lidhet me njohuritë dhe përvojën e grumbulluar gjatë jetës. E para mund të arrijë kulmin relativisht herët, ndërsa njohuritë dhe përvoja mund të vazhdojnë të rriten me moshën.
Një nga konceptet që Swan thekson është aftësia e trurit për të krijuar një lloj “skelë” mbështetëse, duke përdorur dhe përshtatur rrjetet nervore për të kompensuar ndryshimet që vijnë me plakjen.
Aktiviteti fizik është një prej elementeve kryesore. Ushtrimet e rregullta lidhen me shëndet më të mirë të trurit, ndërsa Swan nënvizon edhe rëndësinë e një ushqyerjeje të shëndetshme, të pasur me perime dhe ushqime të fermentuara.
Por nuk bëhet fjalë vetëm për trupin. Marrëdhëniet shoqërore, vazhdimi i të mësuarit dhe përballja me probleme të reja janë gjithashtu të rëndësishme.
Kjo është arsyeja pse Swan nuk e sheh me shumë entuziazëm idenë tradicionale të pensionit, nëse ai nënkupton ndërprerjen pothuajse totale të aktivitetit. Njeriu nuk ka nevojë domosdoshmërisht të vazhdojë të njëjtën punë, por duhet të ketë aktivitete, projekte, interesa dhe probleme për të zgjidhur.
Një këshillë tjetër duket paradoksale: lëreni mendjen të endet.
Kur nuk jemi të përqendruar në një detyrë specifike, truri nuk “fiket”. Aktivizohet një rrjet i njohur si “default mode network”, i cili lidhet me kujtimet, imagjinimin e së ardhmes dhe përpunimin e përvojave. Këto momente mund të luajnë rol në mënyrën se si truri krijon lidhje mes informacioneve të ndryshme.
Edhe stresi kronik dhe shqetësimi i vazhdueshëm kanë rëndësi. Swan këshillon të shmanget përtypja e pafundme e të njëjtave mendime negative dhe të menaxhohet stresi si pjesë e kujdesit për shëndetin e trurit.
Një tjetër mesazh optimist është se nuk është domosdoshmërisht tepër vonë për të ndryshuar zakonet. Mjedisi dhe mënyra e jetesës kanë një rol të rëndësishëm krahas predispozicionit gjenetik.
Swan sjell edhe shembullin e njerëzve që ruajnë aftësi të jashtëzakonshme njohëse edhe pas të 90-ave. Mes karakteristikave që shfaqen tek këta persona janë qëndrueshmëria, aktiviteti, vazhdimi i të mësuarit dhe aftësia për t’u përballur me probleme të reja.
Pra, receta nuk është ndonjë truk i vetëm kundër plakjes: lëvizni, mësoni gjëra të reja, ruani marrëdhëniet me njerëzit, ushqehuni mirë, mos u shkëputni nga aktiviteti dhe, herë pas here, lejojeni mendjen thjesht të endet.
