Për më shumë se tri dekada, Kongresi Kombëtar Afrikan (ANC), partia që udhëhoqi luftën kundër aparteidit dhe solli Nelson Mandelën në pushtet, ishte simboli i lirisë për miliona qytetarë të Afrikës së Jugut. Por sot, kjo trashëgimi historike nuk po mjafton më për të siguruar mbështetjen e votuesve. Korrupsioni, papunësia dhe mungesa e shërbimeve bazë kanë shkaktuar një largim masiv nga partia që qeveris vendin që prej vitit 1994.
Në zgjedhjet vendore të zhvilluara më 4 nëntor, ANC pësoi rezultatin më të dobët elektoral që nga ardhja në pushtet, duke marrë vetëm 30.8% të votave në nivel kombëtar, krahasuar me 45.6% në zgjedhjet e vitit 2021.
Sipas një reportazhi të gazetës britanike The Times, ndryshimi më domethënës po ndodh pikërisht mes qytetarëve me ngjyrë, të cilët historikisht kanë përbërë bazën më të fortë elektorale të ANC-së. Shumë prej tyre po i kthejnë shpinën partisë së Mandelës dhe po mbështesin forca të tjera politike, përfshirë Aleancën Demokratike (DA), e cila për një kohë të gjatë është perceptuar si parti e të bardhëve dhe shtresave të pasura.
Në vendbanimin informal Water Wax, në periferi të Johanesburgut, realiteti i përditshëm është shumë larg premtimeve për një jetë më të mirë që shoqëruan fundin e aparteidit. Banorët jetojnë në kasolle të ndërtuara me llamarina dhe materiale plastike, mes mbeturinave të grumbulluara, rrugëve të dëmtuara dhe mungesës së ujit të pijshëm.
Shumë familje nuk kanë furnizim të rregullt me energji elektrike, ndërsa uji sigurohet përmes autobotëve që mbushin depozita të përbashkëta. Një tualet portativ përdoret nga shtatë familje, ndërsa kriminaliteti i lartë i detyron banorët të mbyllen në shtëpi sapo bie nata.
Robert Makeleni, 59 vjeç, jeton prej shtatë vitesh në këtë zonë. Ai e kujton periudhën e aparteidit dhe premtimet e ANC-së për prosperitet dhe barazi, por thotë se kushtet e jetesës vetëm janë përkeqësuar.
“Shikoni si jetojmë. Bashkia ka pasur mjaftueshëm vite për të bërë gjënë e duhur, por gjithçka që dëgjojmë dhe lexojmë është korrupsioni”, shprehet ai.
Për vite me radhë, Makeleni kishte votuar për ANC-në. Kishte marrë pjesë në protesta, kishte nënshkruar peticione dhe kishte kërkuar ndërhyrjen e autoriteteve vendore. Por në këto zgjedhje vendosi të ndryshojë bindje politike dhe të votojë për Aleancën Demokratike.
Vendimi erdhi pasi kjo forcë politike, gjatë fushatës së kandidates për kryetare bashkie Helen Zille, financoi përfundimin e një pusi uji që autoritetet vendore nuk kishin arritur ta vinin në funksion.
Në zonën zgjedhore ku ndodhet Water Wax, Aleanca Demokratike mori 53% të votave, një rezultat domethënës për një parti që tradicionalisht kishte pasur vështirësi të fitonte mbështetje në komunitetet e varfra me ngjyrë.
“Unë dua një qeverisje të pastër. Nuk më intereson se çfarë ngjyre ka kryetari i bashkisë”, deklaroi Colin Zungu, një tjetër banor që votoi për herë të parë për DA-në.
Ndryshimi po ndihet edhe në Soweto, një nga vendet më simbolike të rezistencës kundër aparteidit. Pikërisht këtu, në vitin 1976, protestat e nxënësve kundër sistemit arsimor diskriminues u kthyen në një nga momentet vendimtare të luftës për liri.
Megjithatë, edhe në këtë bastion historik, mbështetja për ANC-në po dobësohet. Në zonën zgjedhore që përfshin lagjet Moletsane dhe Tladi, partia ra nga 42.7% e votave në vitin 2021 në vetëm 33.9% në zgjedhjet e fundit.
Dintzi Mphahlele, një hidraulik 54-vjeçar që përballet me vështirësi për të siguruar punë të rregullt, është një tjetër shembull i zhgënjimit politik.
Pasi kishte mbështetur ANC-në për pjesën më të madhe të jetës, ai iu bashkua elektoratit të partisë Economic Freedom Fighters, të drejtuar nga Julius Malema. Në zgjedhjet e fundit ndryshoi sërish preferencë, duke votuar për ActionSA, partinë e ish-kryebashkiakut të Johanesburgut, Herman Mashaba.
Mphahlele jeton me 11 të afërm të tri brezave në një banesë të rrethuar nga ndërtime të improvizuara. Ai ankohet për mungesën e vendeve të punës, shpërdorimin e fondeve publike dhe tenderët që, sipas tij, u jepen personave me lidhje politike.
“Zhgënjimi është shumë i madh”, thotë ai.
Ndryshe nga disa votues të tjerë, 54-vjeçari ende nuk është i gatshëm të mbështesë Aleancën Demokratike, të cilën vazhdon ta lidhë me interesat e popullsisë së bardhë dhe shtresave të pasura.
Por vajza e tij, Nosipho, 32 vjeçe, e lindur në vitin kur Nelson Mandela u bë presidenti i parë i zgjedhur në mënyrë demokratike, e sheh ndryshe situatën.
“Njerëzit e moshës sime nuk i kanë këto lidhje me ANC-në. Për ne është më e lehtë t'i japim një mundësi Aleancës Demokratike”, shprehet ajo.
Kjo ndarje mes brezave tregon një ndryshim më të thellë në shoqërinë e Afrikës së Jugut. Për qytetarët që përjetuan aparteidin, ANC mbetet e lidhur me çlirimin nga diskriminimi racor. Ndërsa për brezat e rinj, që janë rritur pas vitit 1994, rëndësi gjithnjë e më të madhe kanë punësimi, siguria, arsimi dhe cilësia e shërbimeve publike.
Megjithatë, rënia e ANC-së nuk po përkthehet në mbështetje vetëm për një forcë opozitare. Votat po shpërndahen mes disa partive, përfshirë DA-në, ActionSA-në dhe partinë MK të ish-presidentit Jacob Zuma.
