Të shohësh një film do të thotë zakonisht të ulesh përballë një ekrani dhe të shikosh historinë që zhvillohet para teje.
Në një ishull të vogël të Venecias, kjo ndarje mes spektatorit dhe filmit po zhduket.
Venice Immersive, seksioni i Festivalit të Filmit në Venecia kushtuar realitetit virtual dhe teknologjive immersive, ka sjellë këtë vit 68 eksperienca që e vendosin publikun brenda historisë.
Vizitorët mund të gjenden mes rrënojave të Bregut Perëndimor, të ecin në Amsterdam siç dukej në vitin 1652 apo të ngjiten virtualisht në majën e Everestit.
Seksioni zhvillohet në Lazzaretto Vecchio, një ishull pranë Lidos së Venecias, dhe këtë vit feston edicionin e dhjetë. Ajo që nisi si një eksperiment relativisht i vogël teknologjik është kthyer në një nga laboratorët më interesantë për të ardhmen e tregimit vizual.
Një nga veprat më të forta është “Raj’in (We Shall Return)”.
Eksperienca dokumenton komunitetet palestineze të zhvendosura në Bregun Perëndimor dhe përdor realitetin virtual për ta vendosur shikuesin shumë më pranë realitetit të personazheve sesa do të ishte e mundur përmes një dokumentari tradicional.
Në vend që të shohë një kornizë të zgjedhur nga regjisori, spektatori mund të shikojë përreth dhe të ndiejë hapësirën në të cilën ndodhet.
Një tjetër projekt, “Amsterdam 1652”, përdor syze të lehta XR për të rikrijuar kryeqytetin holandez të shekullit XVII.
Në vend që të shohësh një ilustrim historik në muze, teknologjia përpiqet të krijojë ndjesinë se qyteti i vjetër ekziston rreth teje.
Spektakli shkon deri në majën e Everestit. Një nga imazhet e ekspozitës tregon një alpinist virtual në majë të malit, duke i dhënë përdoruesit mundësinë të përjetojë një vend ku shumica e njerëzve nuk do të arrijnë kurrë fizikisht.
Por Venice Immersive nuk është vetëm argëtim.
Disa prej projekteve trajtojnë kriza reale.
“Out of the Ashes” rikthehet te zjarret shkatërruese të Los Angelesit të vitit 2025, ndërsa “Solwata” merret me ndryshimet klimatike dhe është konceptuar jo vetëm si vepër artistike, por edhe si mjet që mund të ndikojë në mënyrën se si politikëbërësit kuptojnë krizën klimatike.
Kjo është edhe ajo që e dallon formatin nga realiteti virtual i lidhur zakonisht me videolojërat.
Krijuesit po përdorin teknologjinë për dokumentarë, histori personale, art, histori dhe çështje politike.
Në disa raste publiku nuk është më thjesht spektator. Ai duhet të ecë, të kthejë kokën, të ndërveprojë me objekte ose të zgjedhë se ku do ta drejtojë vëmendjen.
Kjo ndryshon edhe rolin e regjisorit.
Në filmin tradicional, kamera i tregon publikut saktësisht ku duhet të shikojë. Në një botë virtuale 360 gradë, historia duhet të ndërtohet duke pranuar se spektatori mund të vendosë vetë.
Megjithatë, teknologjia ka ende një problem të madh: aksesin.
Pajisjet XR dhe VR mbeten relativisht të shtrenjta dhe shumë prej eksperiencave kërkojnë pajisje dhe hapësira të posaçme. Kjo e bën të vështirë që një vepër immersive të arrijë miliona njerëz në të njëjtën mënyrë si një film në kinema apo në streaming.
Organizatorët po përpiqen ta ndryshojnë këtë përmes bashkëpunimeve me muze dhe hapësira publike, në mënyrë që veprat të vazhdojnë jetën edhe pas përfundimit të festivalit.
Pas dhjetë vitesh eksperimentesh, Venice Immersive po ngre kështu një pyetje që dikur do të dukej si fantashkencë:
Në të ardhmen, a do të vazhdojmë vetëm t’i shohim historitë, apo do të hyjmë brenda tyre?
