Ilaçet GLP-1, të njohura gjerësisht përmes emrave Ozempic, Wegovy apo Mounjaro, kanë ndryshuar mënyrën se si trajtohet obeziteti, por bashkë me përdorimin e tyre janë përhapur edhe dhjetëra pretendime për efektet që shkaktojnë. A të heqin plotësisht urinë? A humbet muskuj? A rikthehen kilogramët sapo ndërpriten? Dhe a mund të përdoren thjesht për të humbur disa kilogramë para pushimeve?
The Guardian ka pyetur specialistë të ushqyerjes, obezitetit dhe neuroendokrinologjisë për të ndarë atë që mbështetet nga shkenca nga ajo që është kthyer në mit.
“Të heqin urinë plotësisht” – E PAVËRTETË
GLP-1 imitojnë një hormon natyror që merr pjesë në rregullimin e oreksit. Efekti është shumë më i fuqishëm dhe më jetëgjatë se GLP-1 që prodhon vetë organizmi, ndaj njeriu ngopet më shpejt dhe ha më pak. Por uria nuk zhduket plotësisht.
Dr. Federica Amati e krahason GLP-1 natyror me një xixëllonjë që digjet vetëm për pak minuta, ndërsa ilaçin me një zjarr që vazhdon të digjet për një javë.
“Shkaktojnë probleme gastrointestinale” – E VËRTETË
Të përzierat, kapsllëku, diarreja, fryrja dhe të vjellat janë efekte anësore të njohura. Ato shfaqen veçanërisht gjatë rritjes së dozës dhe te shumica e njerëzve zbuten me kalimin e kohës.
Ekspertët këshillojnë vakte më të vogla, hidratim dhe kufizimin e ushqimeve shumë të yndyrshme. Për shkak se zbrazja e stomakut ngadalësohet, rekomandohet të mos vazhdohet ngrënia pasi është arritur ndjesia e ngopjes.
“Të bëjnë të harrosh të pish ujë” – PJESËRISHT E VËRTETË
Ilaçi nuk e fik drejtpërdrejt etjen. Por duke ngrënë shumë më pak, merret edhe më pak ujë nga ushqimi. Të përzierat, refluksi ose kapsllëku mund të bëjnë gjithashtu që disa njerëz të pinë më pak.
Sipas Amati, marrja e kalorive mund të ulet deri në 40%, ndaj hidratimi duhet mbajtur nën kontroll, veçanërisht në ditët kur efekti mbi oreksin është më i fortë.
“Mund të shkaktojnë mungesa vitaminash dhe mineralesh” – E VËRTETË
Problemi nuk është se GLP-1 “vjedh” vitaminat, por se njerëzit mund të hanë shumë më pak. Nëse ushqimi nuk është cilësor, mund të krijohen mangësi në vitaminë D, B12, hekur, kalcium dhe proteina.
Profesor Giles Yeo nga Universiteti i Cambridge paralajmëron se injeksioni nuk mund të zëvendësojë ushqyerjen dhe aktivitetin fizik. Reduktimi drastik i një diete që ishte e varfër që në fillim mund të rrisë rrezikun e kequshqyerjes.
“Kur i ndërpret, kilogramët kthehen” – PJESËRISHT E VËRTETË
Studimet tregojnë se pas ndërprerjes mund të rikthehet një pjesë e konsiderueshme e peshës së humbur. Sipas të dhënave të cituara nga ekspertët, rikthimi mund të arrijë rreth 60% të peshës së humbur.
Një studim i Universitetit të Oxford-it ka arritur në përfundimin se, mesatarisht, personat që ndërpresin GLP-1 mund të rikthehen në peshën fillestare brenda rreth dy vjetësh.
Arsyeja është relativisht e thjeshtë: efekti mbi oreksin vazhdon për sa kohë merret ilaçi. Pas ndërprerjes, sinjalet hormonale të urisë rikthehen drejt gjendjes së mëparshme. Për këtë arsye ekspertët mendojnë se për një pjesë të pacientëve këto mund të jenë trajtime afatgjata.
“Humbet edhe muskuj, jo vetëm dhjamë” – E VËRTETË
Kjo është një nga çështjet më të rëndësishme. Humbja e shpejtë e peshës nuk përbëhet vetëm nga yndyra. Sipas evidencave të cituara, deri në 40% e peshës së humbur mund të vijë nga masa pa yndyrë, ku përfshihen muskujt, kockat dhe indet lidhëse.
Për këtë arsye ekspertët rekomandojnë marrjen e mjaftueshme të proteinave dhe stërvitjen e rezistencës. Amati rekomandon ushtrime rezistence tri herë në javë dhe proteina cilësore në çdo vakt.
“Funksionojnë njësoj te të gjithë” – E PAVËRTETË
Jo të gjithë reagojnë njësoj. Sipas të dhënave të cituara, 5–20% e përdoruesve humbasin më pak se 5% të peshës trupore dhe klasifikohen si persona me përgjigje të dobët ndaj trajtimit.
Arsyet biologjike për këtë ndryshim ende nuk janë kuptuar plotësisht.
“Mund t’i përdorë kushdo që dëshiron të dobësohet” – E PAVËRTETË
GLP-1 u zhvilluan fillimisht për diabetin e tipit 2 dhe disa prej tyre më pas u miratuan për trajtimin e obezitetit ose mbipeshës të shoqëruar me probleme të caktuara shëndetësore.
Ekspertët kundërshtojnë përdorimin e tyre thjesht për të humbur disa kilogramë para një dasme apo pushimeve. Humbja e masës muskulore dhe rikthimi më i lehtë i yndyrës pas ndërprerjes mund të bëjnë që, në disa raste, përbërja trupore të jetë më e keqe se përpara trajtimit.
Mesazhi kryesor i ekspertëve është se GLP-1 nuk janë një “injeksion magjik”. Mund të jenë shumë efektive, por reduktimi i oreksit duhet të shoqërohet me ushqyerje cilësore, proteina të mjaftueshme, hidratim dhe aktivitet fizik, veçanërisht ushtrime që ruajnë masën muskulore.
