Nga R Powell
Një fotografi e futbollistëve palestinezë që luanin në një fushë të improvizuar, të rrethuar nga rrënojat në Gaza, është hequr nga një ekspozitë e madhe fotografike sportive në Francë, pas ankesave të aktivistëve pro-izraelitë.
Imazhi, i realizuar nga fotoreporteri palestinez i “Associated Press”, Jehad Alshrafi, ishte ekspozuar në sheshin pranë portit si pjesë e edicionit të dytë të Festivalit “Deauville Sport Images” në Normandi.
Në të shfaqeshin lojtarë të Gaza Sports Club dhe Al-Ahly Club duke luajtur në një fushë futbolli të sapondërtuar, të rrethuar nga ndërtesa të shkatërruara gjatë operacioneve tokësore dhe ajrore izraelite. Në fotografi nuk kishte armë, pankarta politike apo luftëtarë të armatosur. Ajo nuk paraqiste Hamasin dhe as ngjarjet e 7 tetorit 2023. Subjektet e saj ishin futbollistë palestinezë që përpiqeshin të ringjallnin sportin e tyre në një peizazh të shkatërruar nga lufta.
Megjithatë, pasi fotografia u denoncua në internet si propagandë pro-Hamasit, ajo u zhduk nga ekspozita. Në vend të saj u vendos një fotografi e çiklistëve. Bashkia e Deauville ka pranuar se fotografia u zëvendësua pasi mori kërkesa për heqjen e saj, por ka refuzuar të bëjë të ditur se kush i paraqiti këto kërkesa.
Ngjarja ka ngritur pikëpyetje mbi censurën politike, fshirjen e përvojave palestineze nga hapësirat kulturore evropiane dhe gatishmërinë e institucioneve të mbështetura nga fondet publike për të braktisur vendimet e tyre editoriale kur përballen me presion të organizuar.
Futbolli Mes Rrënojave
Alshrafi e realizoi fotografinë më 14 shkurt 2026, gjatë një ndeshjeje mes dy ekipeve lokale palestineze në një fushë të sapondërtuar në veri të Gazës. Fusha e futbollit ishte krijuar pasi Federata Palestineze e Futbollit kishte pastruar rrënojat, kishte shtruar tapet artificial të konsumuar dhe kishte vendosur një rrethim pranë mbetjeve të ndërtesave të shkatërruara.
Në të njëjtën fushë të improvizuar, tri ditë para ndeshjes së fotografuar, kishin zhvilluar stërvitje futbollistët palestinezë me amputime, ndërsa fëmijët i shikonin nga anash.
Gjatë luftës, stadiumi kryesor i futbollit në Gaza u rrafshua dhe u shndërrua në një kamp me tenda për familjet e zhvendosura. Me pjesën më të madhe të infrastrukturës sportive të territorit të shkatërruar, fusha e improvizuar përfaqësonte shumë më tepër sesa thjesht një hapësirë për të luajtur. Ajo ishte një vend ku palestinezët mund të mblidheshin, të garonin dhe, për një çast, të rifitonin njëfarë ndjesie të jetës së përbashkët.
Eseja fotografike e “Associated Press” e përshkruante rikthimin e futbollit si pjesë të një përpjekjeje më të gjerë të palestinezëve për të rimarrë copëza të jetës së zakonshme mes shkatërrimit të gjerë dhe një armëpushimi të brishtë. Kompozimi i gjerë i Alshrafit e kapte pikërisht këtë kontrast. Futbollistët duken relativisht të vegjël brenda kuadrit, të rrethuar nga blloqe apartamentesh të shkatërruara dhe nga gjurmët fizike të fushatës ushtarake të Izraelit.
Rrënojat nuk janë thjesht një sfond i rastësishëm. Ato janë thelbësore për kuptimin e fotografisë. Megjithatë, fotografia nuk është thjesht një dëshmi e shkatërrimit. Ajo dokumenton mbijetesën, vendosmërinë dhe refuzimin e një popullsie për të hequr dorë nga çdo element i jetës së zakonshme. Pikërisht ky kombinim e bënte atë një zgjedhje të natyrshme për një festival që pretendonte ta shqyrtonte sportin përmes këndvështrimeve sociale, kulturore, historike dhe artistike.
Festivali Deauville Sport Images, i organizuar nga bashkia, u hap më 6 qershor dhe është planifikuar të zgjasë deri më 6 shtator 2026. Sipas informacionit të festivalit të publikuar nga Agence France-Presse, ekspozita synonte ta paraqiste sportin jo vetëm si garë, por edhe si burim historish njerëzore dhe si pasqyrim të zhvillimeve më të gjera shoqërore.
Fotografia e Alshrafit dukej se mishëronte pikërisht këto synime. Ajo lidhte futbollin me luftën, zhvendosjen, aftësinë e kufizuar dhe përpjekjen palestineze për të ruajtur jetën komunitare. Heqja e saj më pas nxori në pah një kontradiktë në qendër të festivalit. Organizatorët i kishin ftuar vizitorët të shqyrtonin kuptimin shoqëror të sportit, por tërhoqën një fotografi të fuqishme shoqërore pasi implikimet e saj politike u bënë të pakëndshme. Deri në mbrëmjen e së enjtes, 20 gusht, fotografia ishte zhdukur.
Heqja e fotografisë ka shkaktuar reagime dënuese nga aktivistë lokalë dhe përfaqësues politikë francezë. Emma Fourreau, anëtare franceze e Parlamentit Europian, e cilësoi vendimin si të turpshëm dhe kërkoi një shpjegim si nga festivali, ashtu edhe nga bashkia. Ajo argumentoi se ngjarja përfaqësonte vazhdimin e padukshmërisë së palestinezëve, e cila shtrihet edhe në hapësirat kulturore dhe artistike. Edhe Larcher paralajmëroi se institucionet kulturore nuk duhet të lejojnë që programet e tyre të përcaktohen nga fushata presioni.
“Kultura nuk duhet t’u nënshtrohet presioneve”, u bë një nga reagimet qendrore ndaj polemikës. Parimi shkon përtej politikës së Gazës. Festivalet e fotografisë pritet të mbrojnë pavarësinë e fotografëve dhe kuratorëve, veçanërisht kur puna e tyre dokumenton luftën, zhvendosjen ose abuzimin me pushtetin. Nëse imazhet mund të hiqen vetëm sepse një grup i organizuar i etiketon ato si propagandë, festivalet dokumentare rrezikojnë të shndërrohen në ekspozita që paraqesin vetëm ato realitete që audiencat e fuqishme i konsiderojnë të pranueshme.
Polemika në Deauville ilustron një dukuri të përsëritur në debatin publik rreth Gazës: imazhet që tregojnë vuajtjet ose mbijetesën palestineze shpesh trajtohen si deklarata politike në një mënyrë që nuk ndodh me imazhet e popullsive të tjera civile.
Fotografia e Alshrafit nuk i tregon shikuesit se çfarë duhet të mendojë. Ajo regjistron atë që ndodhej përpara aparatit të tij: futbollistë, tapet artificial, spektatorë dhe ndërtesa të shkatërruara. Rëndësia politike vjen nga realiteti i paraqitur, jo nga ndonjë slogan i vendosur nga fotografi.
Fotografia bëhet e pakëndshme sepse vendos dy fakte brenda të njëjtit kuadër: palestinezët po përpiqen të vazhdojnë jetën, ndërsa mjedisi urban përreth tyre është shkatërruar. Heqja e fotografisë nuk e ndryshon asnjërin prej këtyre fakteve. Ajo thjesht i pengon vizitorët e festivalit t’i shohin të dyja së bashku.
Polemika ka ngritur shumë pyetje për Festivalin Deauville Sport Images, që janë më të rëndësishme sesa ankesa që, me sa duket, organizatorët shpresonin ta mbyllnin në heshtje. Derisa bashkia t’u përgjigjet këtyre pyetjeve, do të jetë e vështirë që zëvendësimi i fotografisë së Alshrafit të konsiderohet si diçka tjetër përveçse një akt censure politike.
Imazhi dokumentonte palestinezët duke luajtur futboll mes rrënojave të qytetit të tyre. Heqja e tij dokumentoi diçka tjetër: shkallën në të cilën edhe prania paqësore dhe e dukshme e jetës palestineze mund të trajtohet si e patolerueshme.
