Albania is testing whether its historical heritage can be transformed into an economic engine, through the revitalization of the traditional towers of the North. The initiative, which has evolved from a pilot project to a national program, aims to diversify tourism beyond the coast and the season, creating a value chain in rural areas. The model envisages different uses, from guesthouses to museums and agritourism, integrating local communities into the tourism offer. However, long-standing challenges such as unclear ownership, poor infrastructure and a lack of workforce remain key obstacles. The success of the initiative will depend on a careful balance between authenticity and modernity, as well as the practical implementation of supporting policies. So far, there have been 350 applications from tower owners, who are awaiting a support program from the government.
In this corner of Europe, where modern towers are rapidly advancing, Albania has decided to experiment with an old idea: that the past can be an economic asset. The North Towers, stone structures from the 17th–18th centuries, once a symbol of the identity and hospitality of this area, are being oriented towards being included in a valuable tourist product.
What started as a pilot project promoted by development partners is now transforming into a national program, with ambitions to link heritage with the growth of local economies, but also to expand the country's tourism package.
Albanian tourism has grown rapidly, but remains concentrated on the coast and the season. The north, with its dramatic landscapes and dormant cultural “capital”, offers another side of interest. The revitalization of the towers aims to create a value chain that starts with restoration, accommodation, experience and local production.
But a project like this cannot be isolated from the problems that, in general, accompany the Albanian reality. Unclear ownership, poor infrastructure and a lack of manpower are well-known obstacles, which also have their limiting role here. Even the act of restoration itself raises dilemmas: how much modernity can be applied here without stripping it of authenticity?
A tower that behaves like a hotel, to some extent, seems to lose its soul, but a museum that refuses to create comfortable conditions loses the visitor. This is a delicate balance and requires a careful approach to how it is implemented.
The program promises a more structured approach: inventory, digitization, typology of use and, if policy allows, fiscal incentives for private owners. The idea is to create a new market, where the towers function as guesthouses, museums, craft spaces or agrotourism, linked to local operators.
If it works, the model could increase tourist overnight stays, spread the benefits more widely, and perhaps curb the depletion of rural areas.
However, like any program, despite the desire and ambition to do everything, capacities may not allow for the maximum. Success will depend less on rhetoric and more on the details: roads leading to the tower, clear ownership contracts, host training, and a fiscal framework that encourages investment.
This time, Albania is betting that its history can be sold, but without being sold.
Below, an interview from the Ministry of Tourism, Culture and Sports, which is also the responsible institution leading this program, which is currently in the study phase.
A project to revitalize the towers in several regions has been underway for some time. What is the total budget for this project and what part is covered by public funds versus donors?
The Kulla Revitalization Program is a national initiative of the Albanian government, which started as a GIZ Albania initiative to create a sustainable tourism offer in the rural areas of the North. During this process, traditional kullas were identified as elements with great potential to be included in the rural and cultural tourism chain, turning into special attractions for local and international visitors.
From a project, this initiative is transforming into a full government program, led by the Ministry of Tourism, Culture and Sports (MTKS), in collaboration with GIZ Albania and with the support of the Regional Directorates of Cultural Monuments.
The goal is to combine cultural heritage with rural tourism and local economic development, turning this project from a pilot initiative into a sustainable national program, spanning 4 regions: Lezhë, Dibër, Kukës and Shkodër.
The towers, which date from the 17th–18th centuries, represent a symbol of northern Albanian identity and hospitality, being at the same time defensive architecture, family history, and social value.
Their potential is extraordinary to become centers of cultural tourism and local education, as evidenced by the pilot model “Tower Tour”, implemented by GIZ and funded by the German, Swiss and British governments.
Currently, the program is in the study phase, where work is being done with a group of experts in various fields: architecture and restoration, cultural heritage, ethnography and local traditions, musicology, culinary arts, legal issues, cartography and visual documentation, as well as rural tourism.
At the end of this phase, a complete program will be drafted, which will include analysis of the physical, historical and functional condition of the towers, identification of the potential for restoration and reuse, inventory and interdisciplinary analysis, GIS documentation and digitization, as well as guidelines for preservation and restoration.
Ky program do të shërbejë si bazë për vendimmarrjen e mëtejshme, duke përfshirë rekomandime për politika publike, legjislacion mbështetës, incentiva ekonomike dhe plane zhvillimi.
Cili është modeli i të ardhurave për kullat e rijetëzuara (akomodim, muze, evente)?
Modeli i të ardhurave që propozohet nga ekspertiza për kullat e rijetëzuara përfshin tipologji të ndryshme, secila me potencial të veçantë ekonomik dhe kulturor. Kulla muze gjeneron të ardhura përmes vizitorëve kulturorë, biletave të hyrjes dhe ekspozitave, duke e kthyer kullën në një qendër edukimi dhe ruajtjeje të trashëgimisë.
Kulla bujtinë ofron akomodim për turistët dhe mikpritje tradicionale, duke krijuar një përvojë autentike të jetesës në Veri të Shqipërisë. Kulla agroturizëm lidhet me eksperienca kulinare, produkte lokale dhe aktivitete bujqësore, duke e bërë turizmin një përvojë të plotë rurale.
Ndërsa kulla artizanat shërben si hapësirë për punëtori, shitje produktesh artizanale dhe organizim eventesh kulturore, duke mbështetur artizanët lokalë dhe ruajtjen e traditave. Këto tipologji jo vetëm gjenerojnë të ardhura, por edhe ruajnë identitetin lokal, duke e bërë komunitetin pjesë aktive të turizmit dhe duke kontribuar në zhvillimin e qëndrueshëm të zonave rurale.
Ekonomi që gjeneron
Modeli i të ardhurave që propozohet nga ekspertiza për kullat e rijetëzuara përfshin tipologji të ndryshme, secila me potencial të veçantë ekonomik dhe kulturor. Kulla muze gjeneron të ardhura përmes vizitorëve kulturorë, biletave të hyrjes dhe ekspozitave, duke e kthyer kullën në një qendër edukimi dhe ruajtjeje të trashëgimisë. Kulla bujtinë ofron akomodim për turistët dhe mikpritje tradicionale, duke krijuar një përvojë autentike të jetesës në Veri të Shqipërisë.
A do të ketë skema incentivuese fiskale për pronarët privatë që investojnë në restaurim?
Pritet të hartohen skema fiskale dhe mbështetje financiare për pronarët privatë që investojnë në restaurim. Këto masa janë ende në diskutim, por konsiderohen të domosdoshme për të nxitur pjesëmarrjen e pronarëve dhe për të siguruar që investimet të jenë të qëndrueshme.
Cilat janë kriteret e matshme për përzgjedhjen e kullave në Dibër, Kukës, Shkodër dhe Lezhë?
Përzgjedhja e kullave do të bazohet mbi disa kritere të matshme, si: kulla me histori të pasur dhe të dokumentuar; potenciali për t’u kthyer në shërbim të turizmit; aftësia e pronarëve për të menaxhuar tipologjinë e zgjedhur (kulla muze, kulla bujtinë, kulla agroturizëm); gjendja fizike dhe mundësia e restaurimit pa humbur autenticitetin. Këto kritere dhe disa të tjera do të sigurojnë që kullat e përzgjedhura të kenë vlerë kulturore dhe potencial ekonomik.
Çfarë nënkupton restaurimi dhe rijetëzimi dhe si auditohet respektimi i standardeve konservuese?
Restaurimi dhe rijetëzimi nënkuptojnë ruajtjen e elementeve autentike të kullës: arkitekturën, materialet tradicionale dhe funksionet historike, duke i përshtatur me standardet e shërbimit dhe komoditetit që kërkon turizmi modern. Auditimi i respektimit të standardeve do të bëhet mbi bazën e një pakti konservues, ku parimi kryesor është ndërhyrja minimale, me synim ruajtjen sa më të plotë të autenticitetit të strukturës.
Për shembull, për kullat muze do të sugjerohet që hapësirat e gatimit të mos përfshihen brenda strukturës së kullës, por të përshtaten sipas tipologjive të dikurshme, si “Shtëpia e Bukës” apo “Shtëpia e Zjarrit”, duke respektuar traditën dhe duke shmangur deformimin e arkitekturës historike.
Po kështu, edhe hapësirat për facilitete të tjera, si artizanati i veglave bujqësore apo mbajtja e bagëtive, duhet të konceptohen në harmoni me arkitekturën e kullave, në mënyrë që të ruhet autenticiteti dhe të sigurohet një integrim i qëndrueshëm mes trashëgimisë dhe funksioneve për shërbime.
Sa vizitorë shtesë vjetorë parashikohet të sjellë kjo nismë pas përmbylljes për këto rajone?
Është ende herët për të dhënë një shifër konkrete, pasi kjo varet nga numri i kullave që do të klasifikohen dhe financohen nga buxheti i vënë në dispozicion, si dhe nga tipologjitë e zgjedhura. Megjithatë, pritet që nisma të ketë ndikim të ndjeshëm në rritjen e vizitorëve kulturorë dhe ruralë.
Si do të integrohen operatorët lokalë (agroturizëm, guida malore, artizanë)? A ka një plan për këtë?
Operatorët lokalë do të jenë pjesë e itinerareve turistike dhe përfituesit kryesorë të nismës. Agroturizmi, guidat malore dhe artizanët do të lidhen drejtpërdrejt me kullat e rijetëzuara, duke krijuar një rrjet të integruar turistik që gjeneron vlerë të shtuar për komunitetin.
Cili është efekti në ekonominë lokale që pritet nga ky projekt?
Projekti pritet të gjenerojë efekte pozitive në ekonominë lokale përmes rritjes së turizmit kulturor, krijimit të vendeve të reja të punës, promovimit të produkteve tradicionale dhe nxitjes së sipërmarrjes rurale. Kjo do të ndihmojë në diversifikimin e të ardhurave dhe në ruajtjen e trashëgimisë kulturore.
Si balancohet autenticiteti arkitektonik me kërkesat moderne të sigurisë dhe komoditetit për turistët?
Ky është një diskutim i vazhdueshëm mes ekspertëve. Për kullat muze, ruajtja e autenticitetit është përparësi absolute, ndërsa për kullat agroturizëm ose bujtina, integrimi i faciliteteve moderne bëhet me kujdes, duke respektuar parimin e arkitekturës tradicionale.
Modele si “Shtëpia e Zjarrit” apo “Shtëpia e Bukës” përdoren për të ofruar komoditet pa cenuar dimensionin historik.
Çfarë trajnimesh do të ofrohen për komunitetet për menaxhimin e mikpritjes dhe mirëmbajtjen afatgjatë?
Komponenti i ngritjes së kapaciteteve njerëzore tashmë ka nisur. Vlen për t’u theksuar se për produktin “Turi i Kullave” janë iniciuar disa trajnime në zonë, në bashkëpunim me “TUI Care Foundation”.
These trainings are focused on the fields of local cuisine, hospitality, storytelling (telling local stories) and foreign languages, mainly English.
The entities that are part of this tour have been certified by this project for improving hospitality standards. Furthermore, a very good job has been done in promoting these entities.
In collaboration with GIZ, the "Towers Tour" was promoted through familiarization tours with national operators, and this new product was presented at several national and international fairs, from which it was seen that this tourism product has extraordinary potential.
What are the main challenges (ownership, road infrastructure, labor shortage) and how can they be solved?
The project faces several major challenges that require coordinated solutions. Ownership is one of the biggest problems, as many towers have unresolved issues with ownership certificates. So far, about 350 applications have been registered from tower owners, who are awaiting a support program from the government.
Road infrastructure is another challenge, as the lack of quality access in some areas makes tourism development difficult. Labor shortages are related to emigration and reduce the availability of local staff to manage tourism activities.
To address these challenges, the project is working with the Regional Cadastre Directorate to simplify property registration procedures, committing to addressing this problem.
Meanwhile, public investment plans and support from international partners aim to improve infrastructure and create more favorable conditions for the development of cultural and rural tourism./monitor.al
