Një dokument zyrtar i Ministrisë së Drejtësisë, i dorëzuar rishtazi në Kuvendin e Shqipërisë dhe i siguruar nga VNA, zbardh me detaje të plota se si ekzekutivi po monitoron dhe analizon me sy kritik performancën e sistemit të ri të drejtësisë, përfshirë Prokurorinë e Përgjithshme dhe Strukturën e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK). Raporti mbi zbatimin e Rekomandimeve Prioritare në luftën kundër kriminalitetit ofron një pasqyrë të qartë të përplasjeve nën rreshta midis politikave penale që kërkon të udhëheqë qeveria dhe realitetit të ftohtë të shifrave të raportuara nga organet e akuzës.
Përmes këtij raporti, qeveria jo vetëm që evidenton progresin, por vendos gishtin mbi disa plagë të vjetra të sistemit, duke filluar nga pasiviteti i prokurorëve, zvarritja e hetimeve, e deri te dështimi i praktikave të marrëveshjeve të fajësisë në gjykata.
1. "Shuplaka" për pasivitetin e prokurorëve: Nuk nisin hetime vetë
Një nga gjetjet më kritikuese dhe të përsëritura të ekzekutivit lidhet me rolin pasiv të prokurorëve në mbarë vendin. Qeveria vëren se organet e akuzës vijojnë të jenë reaktive, duke pritur vetëm dosjet apo referimet që u vijnë nga Policia e Shtetit apo institucionet e tjera, në vend që të hulumtojnë dhe të nisin hetime me iniciativën e tyre (kryesisht).
Dokumenti e thotë shprehimisht në formë kritike:
"Rekomandohet rritja e numrit të hetimeve të çështjeve të filluara kryesisht, rekomandim i përsëritur ndër vite (numri i të cilave vijon të mbetet i ulët), me qëllim rritjen e rolit aktiv të prokurorit, dhe jo thjesht të vihet në lëvizje nëpërmjet referimeve të kryera nga institucione të ndryshme."
2. Presioni mbi masat e sigurisë: "Arresti në burg" të jetë i jashtëzakonshëm
Një tjetër pikë nevralgjike ku qeveria ka përqendruar "skanerin" e saj është politika e arrestimeve dhe përdorimi i qelive të paraburgimit. Ekzekutivi po ushtron një presion të vazhdueshëm ligjor e institucional që prokurorët të shmangin prangat e lehta dhe të mos kërkojnë izolim në qeli pa argumente të forta, duke insistuar se:
"përdorimi i masave ekstreme të sigurimit, si arresti në burg ose në shtëpi, duhet të mbetet masë e jashtëzakonshme dhe e fundit, e rezervuar vetëm për rrethana që justifikohen nga rrezikshmëria reale e të hetuarit..."
Sipas të dhënave të pasqyruara në raport, ky presion ka dhënë efekt të ndjeshëm te SPAK. Për vitin 2025, "konstatohet një ulje e ndjeshme e përdorimit të masës së arrestit me burg, nga 236 raste në vitin 2024 në 110 raste në vitin 2025, që përfaqëson një reduktim prej rreth 53,4%". Po ashtu, arrestet në shtëpi nga SPAK ranë me 37%.
Megjithatë, Kuvendi i ka vendosur një detyrim të fortë llogaridhënieje Prokurorisë së Përgjithshme, duke e detyruar të nisë mbledhjen e të dhënave për të përgatitur "një analizë mbi masat e sigurisë të marra gjatë periudhës pesë vjeçare 2021-2025, politikat e ndjekura, problematikat e konstatuara dhe masat e nevojshme për reflektim në praktikat e vendeve evropiane".
3. Dështimi i "pazareve" penale: Gjykatat rrëzojnë marrëveshjet e fajësisë
Një tjetër detaj me vlerë të lartë investigative që zbulon ky raport është dështimi apo ngurrimi i prokurorëve dhe gjykatave për të përdorur marrëveshjet për pranimin e fajësisë, të cilat synojnë të ulin mbingarkesën e sistemit (backlog-un).
Nga të dhënat statistikore në shkallë vendi, kërkesat për miratimin e marrëveshjes për pranimin e fajësisë pësuan një "ulje prej 21,31% krahasuar me vitin 2024". Ndërsa situata bëhet edhe më specifike kur analizohet SPAK: gjatë vitit 2025, prokurorët e posaçëm dërguan në gjykatë vetëm 3 kërkesa për miratimin e marrëveshjes së pranimit të fajësisë, por "2 prej të cilave janë refuzuar nga gjykata". Ky refuzim i dy të tretave të kërkesave dëshmon një mospërputhje të qartë mes kritereve penale që aplikon SPAK për kompromiset me të pandehurit dhe vijës së ashpër ligjore që mbajnë gjykatat.
4. Afatet hetimore dhe dosjet që "harrohen" në sirtarë
Qeveria nuk ka kursyer kritikat as për vonesat procedurale të stërgjata, që shpesh i mbajnë qytetarët nën hije të gjatë dyshimi pa një vendim përfundimtar. Raporti pranon se "mbeten sfida në drejtim të unifikimit të praktikës... dhe forcimit të kontrollit mbi afatet hetimore".
Për këtë arsye, në pjesën e rekomandimeve të reja të lëshuara nga ekzekutivi, kërkohet me urgjencë:
"Finalizimi i udhëzimit mbi afatet hetimore, duke forcuar mekanizmat e brendshëm të monitorimit dhe kontrollit të ecurisë së çështjeve, me qëllim shmangien e çdo vonese të pajustifikuar..."
5. Gazetarët në shënjestër: Dosjet pezull dhe incidentet në protesta
Skaneri i Ministrisë së Drejtësisë ka prekur edhe çështjet penale ku palë e dëmtuar janë vetë punonjësit e medias. Shifrat zyrtare tregojnë se zbardhja e krimeve apo sulmeve ndaj gazetarëve ecën me ritme të ngadalta: për vitin 2025, vetëm një procedim penal ka shkuar në gjykatë, "tre procedime penale ndodhen në fazën e hetimit, ndërsa dy kallëzime penale ndodhen në fazën e verifikimit".
Pranimi i mjedisit të vështirë dhe shpesh të dhunshëm ndaj medias reflektohet te kërkesa e qeverisë për të shtuar trajnimet e detyrueshme për prokurorët dhe oficerët e policisë gjyqësore, duke kërkuar:
"zhvillimin dhe zbatimi e trajnimeve të specializuara mbi hetimin dhe ndjekjen penale të veprave që lidhen met dhunën ndaj gazetarëve, përfshirë incidentet gjatë protestave, në përputhje me standardet e të drejtave të njeriut..."
Përtej gjuhës formale tekniko-juridike, ky raport i dërguar Kuvendit nga Ministria e Drejtësisë zbulon se ekzekutivi po ndjek hap pas hapi çdo lëvizje strategjike dhe statistikore të prokurorisë. Ndërsa qeveria e paraqet këtë si një përpjekje për të rritur efiçencën dhe respektuar të drejtat e njeriut, detajet e mësipërme tregojnë qartë se pushteti politik po ushtron një skaner të imtësishëm dhe konstant mbi organet e akuzës, duke u kërkuar llogari direkte për masat e arrestit, shpejtësinë e dosjeve dhe politikat e dënimit, lëvizje këto që janë parë kohët e fundit të jenë të lidhura me arrestimet VIP.
