Gjykata e Lartë ka ndërmarrë iniciativën të reformojë, nëpërmjet një vendimi unifikues, procedurën e caktimit të masës së sigurimit “arrest në burg”. Kjo është, pa dyshim, një detyrë funksionale e asaj gjykate — madje detyra e saj kryesore. Gjykata e Lartë ka për mision që, nëpërmjet vendimeve unifikuese, të detajojë Kodin e Procedurës Penale dhe ligjin në përgjithësi, duke sqaruar dilemat e panumerta që nxjerr zbatimi praktik i tyre dhe që ligjvënësi nuk i ka parashikuar dot.
Mirëpo, përtej këtij funksioni teknik, çështja konkrete duket se është e ngarkuar me paragjykim. Këtë ngarkesë e konkretizon pikërisht konteksti politik, tani që shumë personazhe të larta politike janë vendosur nën masën e arrestit në burg si pasojë e hetimeve të SPAK-ut. Shoqëria shqiptare — dhe mbi të gjitha klasa politike — po has për herë të parë në një zbatim kaq të rreptë të ligjit, ndaj ka filluar të reagojë kundër drejtësisë.
Ajo çka harrohet me lehtësi është fakti se paraburgimi nuk është rrjedhojë e shkeljes së procedurës nga prokurorët, por i faktit se korrupsioni dhe krimi i organizuar janë fenomene të përfshira thellë në strukturat e pushtetit. Është normale dhe proporcionale, pra, që edhe reagimi i drejtësisë të jetë i ashpër. Kjo edhe për faktin se pushtetarët kanë mjetet dhe aftësinë për të ndikuar ose penguar hetimet — gjë që e rrit drejtpërdrejt rrezikun procedural që justifikon paraburgimin. Të harrojmë këtë do të thotë të pranojmë, heshturazi, se para ligjit disa janë më të barabartë se të tjerët.
Psikoza anti-drejtësi është ushqyer kryesisht nga kryeministri, i cili ka parë shumë nga bashkëpunëtorët e tij të bien në rrjetat e SPAK-ut. Ai ka filluar të citojë raporte të Këshillit të Evropës apo dokumente të tjera ndërkombëtare — dokumente që ekzistojnë dhe do të ekzistojnë gjithmonë, por që selektiviteti i referencës i bën t’i shërbejnë një qëllimi tjetër nga ai për të cilin janë hartuar. Është shqetësuese që institucioni ndërkombëtar, i krijuar si gardian i shtetit të së drejtës, përdoret si mjet retorik për ta dobësuar atë.
Kryeministri është vendosur vetë, publikisht, në ballë të kundërshtarëve të drejtësisë — jo vetëm në retorikë, por edhe në iniciativa konkrete politike e institucionale. Ky pozicionim nuk është i rastësishëm: ai ndërton një narrativë ku SPAK-u paraqitet si instrument i padrejtë, duke i hapur terren opinionit publik për të pranuar çdo dobësim eventual të tij.
Në këtë kontekst, edhe lëvizja e Gjykatës së Lartë ngarkohet me dyshim të ligjshëm. Prej vitit 2011, kur miratoi vendimin e fundit unifikues mbi masat e sigurimit, kanë kaluar 15 vjet. Supozohet se zbatimi praktik i dispozitave përkatëse ka arritur tashmë një nivel të konsoliduar. Çfarë ka ndodhur, pra, që tani — për ligje që nuk kanë pësuar ndryshime thelbësore — del nevoja për ndërhyrjen e Gjykatës së Lartë?
Përgjigjja e vetme e logjikshme është kjo: e reja nuk është ligji, por zbatimi i tij ndaj pushtetarëve. SPAK-u, për herë të parë, po i trajton zyrtarët e lartë ashtu siç trajton cilindo qytetar tjetër. Kjo, dhe vetëm kjo, është ndryshimi. Por ky ndryshim nuk është shkak i justifikuar për të modifikuar, nëpërmjet vendimit gjyqësor, një praktikë të konsoliduar. Përkundrazi, ky zbatim i barabartë i ligjit është pikërisht ajo çka pritej dhe synohej nga reforma në drejtësi. Në një shtet të së drejtës, barazia para ligjit nuk është anomali — është themeli.
Paragjykimin e shton akoma më shumë fakti se tashmë, në Gjykatën e Lartë, disa nga personazhet e politikës të vendosur nën masa arresti kanë paraqitur kërkesa për ndryshimin e kësaj mase. Duhet parë me kujdes nëse ky vendim unifikues do të shërbejë si mekanizëm paraprijës — një lloj “hapje institucionale” — që t’u hapë rrugë kërkesave të tyre.
Ndërkohë, mazhoranca politike dha sinjalin e parë të qartë të kundërvënies ndaj drejtësisë, në rastin e mosheqjes së imunitetit të Ballukut. Do të ishte dërmuese — si për imazhin e reformës, ashtu edhe për konsolidimin e shtetit të së drejtës — që drejtësia të nënshtrohej tani ndaj kësaj sjelljeje politike, nëpërmjet ndonjë truku procedural. Historia e vendeve të rajonit tregon se kur gjyqësori lëkundet nën presionin politik pikërisht në momentet kyçe, besimi i qytetarëve në institucionet prishet për dekada.
Nëse vendimi unifikues rezulton në ngushtimin e kritereve për caktimin e arrestit në burg, do të kemi të bëjmë me diçka shumë më serioze se një gabim gjyqësor: do të kemi instrumentalizimin e pushtetit gjyqësor për t’i shërbyer pushtetit politik. Kjo do të shënonte, praktikisht, kapitullimin e reformës në drejtësi — jo nga jashtë, por nga brenda saj.
Nëse, nga ana tjetër, vendimi është teknikisht neutral — duke standardizuar procedurën pa ngushtuar kriteret materiale — dyshimi do të mbetet si hije, por gjykata do të kishte vepruar brenda mandatit të saj kushtetues. Gjykimi përfundimtar, pra, nuk varet nga koha e vendimit, por nga përmbajtja e tij. Të presim dhe të shohim nëse lëvizja e Sokol Sadushit është bërë në funksion të forcimit të standardeve për paraburgimin apo nëse ajo synon t’u hapë një derë shpëtimi bashkëpunëtorëve të Edi Ramës që sot ndodhen përballë drejtësisë.
