Pas përfundimit të kontratës 10-vjeçare të koncesionit të hemodializës, shteti pritet të marrë në dorëzim pesë qendra funksionale, së bashku me investimet e kryera në to. Megjithatë, në vend që shërbimi të vijojë të ofrohet drejtpërdrejt nga strukturat publike, është parashikuar që pesë qendrat t'i kalojnë për katër vjet një operatori privat.
Fondi limit i bërë publik për këtë procedurë është rreth 4.6 miliardë lekë.
Vendimi ngre një pyetje që shkon përtej vetë procedurës së prokurimit, përse shteti, pasi merr në dorëzim qendrat dhe investimet e kryera gjatë koncesionit, zgjedh të paguajë përsëri një privat për administrimin e shërbimit?
Nga mungesa e investimit te koncesioni 10-vjeçar
Në vitin 2015, Ministria e Shëndetësisë lidhi një kontratë 10-vjeçare me shoqërinë koncesionare DIAVITA për ofrimin e hemodializës në pesë qendra. Çmimi i kontraktuar ishte 11,103 lekë për seancë.
Modeli i zgjedhur në atë kohë lidhej me nevojën për investime që shteti nuk i realizonte vetë. Kontrata i garantonte koncesionarit një volum të caktuar seancash, në mënyrë që gjatë periudhës së saj të mund të amortizoheshin investimet e kryera.
Me përfundimin e kontratës, investimet e realizuara në këto qendra kalojnë te shteti pa pagesë shtesë.
Këtu ndryshojnë edhe kushtet ekonomike mbi të cilat ishte ngritur modeli i vitit 2015. Shteti nuk ndodhet më përpara nevojës fillestare për të ngritur nga e para pesë qendrat.
Megjithatë, sipas procedurës së shpallur nga OSHISH, shërbimi në këto qendra parashikohet t'i besohet përsëri sektorit privat, këtë herë për një periudhë katërvjeçare.
Sa seanca mund të financohen?
Një nga elementet kryesore për të kuptuar fondin prej rreth 4.6 miliardë lekësh është numri i pritshëm i seancave.
Në vitin 2019, në pesë qendrat janë realizuar 57,809 seanca, që me një frekuencë prej tri seancash në javë korrespondojnë afërsisht me 371 pacientë.
Në vitin 2025 numri kishte arritur në 75,273 seanca, ose rreth 483 pacientë me të njëjtën metodë përllogaritjeje.
Nëse numri i seancave të vitit 2025 do të mbetej i pandryshuar për katër vjet, do të realizoheshin rreth 301 mijë seanca.
Një skenar tjetër, që merr në konsideratë vazhdimin e rritjes së numrit të pacientëve, e çon totalin e projektuar në rreth 352 mijë seanca gjatë periudhës 2027–2030.
Numri real mund të jetë mes këtyre skenarëve. Parashikimi zyrtar, megjithatë, duhet të mbështetet te të dhënat epidemiologjike dhe vlerësimet e strukturave përgjegjëse të nefrologjisë.
Si arrihet te 4.6 miliardë lekë?
Çmimi bazë i një seance hemodialize është përcaktuar ndër vite me vendime të Këshillit të Ministrave.
Në vitin 2014 ai ishte 11,204 lekë. Në vitin 2017 u përcaktua në 11,530 lekë, ndërsa për ofruesit privatë u njoh një marzh fitimi prej 5%, duke e çuar pagesën në 12,106 lekë për seancë.
Në vitin 2022 u miratua gjithashtu një mekanizëm për rishikimin periodik të çmimeve të paketave shëndetësore.
Nëse, vetëm për qëllime analize, merret një rritje hipotetike prej 3% në vit, çmimi i seancës do të shkonte nga rreth 12,469 lekë në vitin 2027 në rreth 13,625 lekë në vitin 2030.
Kombinimi i këtyre çmimeve me skenarin e rritjes së numrit të seancave prodhon një vlerë totale rreth 4.57 miliardë lekë, shumë pranë fondit limit prej 4.6 miliardësh të bërë publik.
Kjo përllogaritje mund të shpjegojë matematikisht madhësinë e fondit limit, por nuk i jep përgjigje pyetjes kryesore: kontraktimi i një operatori privat për ofrimin e shërbimit a është alternativa më ekonomike për shtetin?
Çfarë do të kushtonte nëse shërbimin do ta ofronte vetë shteti?
Këtu analiza bëhet më e ndërlikuar.
Shteti do të marrë pesë qendra funksionale. Ambientet janë publike dhe investimet e koncesionarit kalojnë në pronësi të tij. Në këto kushte, disa elemente që normalisht rëndojnë mbi koston e një operatori privat mund të mos kenë të njëjtën peshë për sektorin publik.
Çmimi bazë aktual prej 11,530 lekësh duhet që të zbërthehet në elementët që e përbëjnë, materiale dhe barna, personel, mirëmbajtje, energji, amortizim pajisjesh, ambiente dhe shpenzime të tjera.
Pa këtë analizë nuk mund të përcaktohet me siguri sa do t'i kushtonte shtetit një seancë nëse shërbimin do ta administronte vetë.
Nëse, si skenar analitik dhe jo si kosto e provuar, supozohet se amortizimi i investimit dhe kostoja e ambienteve përfaqësojnë të paktën 10% të çmimit bazë, kostoja teorike do të zbriste në rreth 10,377 lekë për seancë.
Sipas këtij skenari, shpenzimi katërvjeçar do të ishte rreth 3.83 miliardë lekë.
Por kjo shifër nuk mund të konsiderohet përfundimtare pa një zbërthim zyrtar të kostos.
218 milionë lekë vetëm marzhi i fitimit
Një tjetër element është marzhi prej 5% që i njihet operatorit privat.
Nëse përllogaritja bëhet mbi skenarin e projektuar të shërbimit, vetëm ky komponent mund të arrijë rreth 218 milionë lekë gjatë katër viteve.
Fitimi i operatorit privat është një element normal i një kontrate tregtare. Çështja është tjetër: a ka analizuar shteti nëse administrimi publik i pesë qendrave do të kushtonte më pak se kontraktimi i një operatori që duhet të mbulojë kostot dhe njëkohësisht të realizojë fitim?
Përgjigjja kërkon një krahasim të dokumentuar mes dy modeleve.
A është ende real çmimi i një seance dialize?
Procedura e re nxjerr në pah edhe një çështje tjetër: çmimi bazë prej 11,530 lekësh është përcaktuar në vitin 2017.
Që prej atëherë kanë ndryshuar një sërë kostosh. Pagat, energjia dhe materiale të ndryshme janë shtrenjtuar. Por në drejtim të kundërt ka lëvizur ndjeshëm edhe kursi i këmbimit.
Në periudhën kur u përcaktua çmimi, euro këmbehej në nivele dukshëm më të larta kundrejt lekut, ndërsa sot kursi është afërsisht 95–100 lekë për euro. Për një shërbim ku një pjesë e pajisjeve dhe materialeve mund të importohen, ky ndryshim mund të ketë ndikim në strukturën e kostos.
Pikërisht për këtë arsye, krahasimi mekanik i çmimeve të viteve të ndryshme nuk mjafton. Nevojitet një përditësim i plotë i kostos reale të një seance.
Rasti AKS dhe një tjetër pikëpyetje
Një tregues që meriton verifikim më të thelluar është edhe rezultati financiar i operatorëve ekzistues.
Shoqëria AKS ofron prej rreth një dekade shërbimin e hemodializës në Berat. Aktiviteti ka nisur me rreth 40 pacientë, ndërsa aktualisht numri raportohet në rreth 70.
Mbi 90% e xhiros së saj vjetore rezulton se lidhet me pagesat nga FSDKSH për shërbimin e hemodializës, ndërsa norma e deklaruar e fitimit rezulton rreth 25%.
Nëse këto të dhëna konfirmohen nga pasqyrat financiare dhe kontratat përkatëse, diferenca mes marzhit 5% të njohur në çmimin e paketës dhe rezultatit real financiar të operatorit meriton analizë.
Një normë fitimi më e lartë nuk provon vetvetiu se çmimi është i fryrë, pasi rezultati financiar ndikohet nga shumë faktorë. Por ajo është një arsye shtesë për të kërkuar përgjigjen e një pyetjeje të thjeshtë: sa kushton realisht sot një seancë hemodialize?
Pyetja që duhet t'i paraprijë tenderit
Debati për procedurën e re nuk është nëse sektori privat duhet apo nuk duhet të ofrojë shërbime shëndetësore.
Çështja është nëse, përpara angazhimit të rreth 4.6 miliardë lekëve për katër vjet, është bërë një analizë e plotë ekonomike që krahason administrimin publik me outsourcing-un.
Në vitin 2015, koncesioni u justifikua edhe me nevojën për investime. Dhjetë vjet më vonë, shteti i merr këto investime në dorëzim.
Për këtë arsye, përpara se pesë qendrat t'i kalojnë përsëri një operatori privat, duhen sqaruar të paktën tri elemente: Sa është sot kostoja reale e një seance, sa do t'i kushtonte shtetit administrimi i drejtpërdrejtë dhe mbi çfarë analize është arritur në përfundimin se dhënia e shërbimit tek një operator privat është alternativa më e favorshme?
Pa përgjigje të dokumentuara për këto pyetje, shifra prej 4.6 miliardë lekësh tregon sa është parashikuar të shpenzohet. Por nuk tregon ende nëse kjo është mënyra më ekonomike për t'i shpenzuar paratë publike.
