20 vjet pasi humbi statusin e planetit, Plutoni rikthehet në qendër të debatit shkencor
Kanë kaluar dy dekada që kur Plutoni humbi statusin e planetit të nëntë të Sistemit Diellor, por vendimi që ndryshoi tekstet shkollore në të gjithë botën vazhdon të ndajë shkencëtarët.
Në gusht të vitit 2006, Unioni Ndërkombëtar Astronomik, IAU, vendosi një përkufizim të ri për planetët. Sipas tij, një trup qiellor duhet të rrotullohet rreth Diellit, të ketë formë afërsisht sferike dhe të ketë “pastruar” zonën përreth orbitës së tij nga objekte të tjera të krahasueshme.
Plutoni nuk e plotësoi kriterin e fundit dhe u riklasifikua si “planet xhuxh”, duke e reduktuar numrin zyrtar të planetëve nga nëntë në tetë.
Por, 20 vjet më vonë, The Guardian sjell debatin mes astronomëve që vazhdojnë ta kundërshtojnë këtë vendim. Kritikët argumentojnë se kriteri për “pastrimin e orbitës” nuk është mënyra më e mirë për të përcaktuar se çfarë është një planet dhe se klasifikimi duhet të bazohet më shumë te karakteristikat fizike të vetë trupit qiellor. (The Guardian)
Në qendër të debatit është Alan Stern, shkencëtari që drejtoi misionin e NASA-s “New Horizons” drejt Plutonit. Sonda u nis në janar 2006, vetëm disa muaj para riklasifikimit, dhe arriti pranë Plutonit në vitin 2015.
Pamjet e dërguara nga “New Horizons” ndryshuan ndjeshëm perceptimin për Plutonin. Në vend të një trupi të vogël, të ngrirë dhe gjeologjikisht të pajetë, shkencëtarët panë një botë komplekse me male, fusha akulli dhe shenja të aktivitetit gjeologjik. Ka gjithashtu hipoteza për ekzistencën e një oqeani nëntokësor. (The Guardian)
Për mbështetësit e Plutonit, këto karakteristika janë argument se ai duhet të konsiderohet një planet, pavarësisht mënyrës se si sillet orbitalisht.
Në anën tjetër, astronomët që mbrojnë përkufizimin aktual paralajmërojnë se ndryshimi i kritereve mund të hapte rrugën që dhjetëra apo edhe qindra objekte të Sistemit Diellor të quheshin planetë.
Debati nisi të merrte përmasa të mëdha pasi në vitin 2005 u zbulua Eris, një objekt në brezin Kuiper që në atë kohë mendohej se ishte më masiv se Plutoni. Zbulimi ngriti pyetjen nëse Eris duhej të bëhej planeti i dhjetë apo nëse vetë Plutoni duhej të humbiste statusin e tij.
IAU zgjodhi alternativën e dytë.
Megjithatë, 20 vjet më vonë, historia nuk duket e mbyllur. Për disa shkencëtarë, Plutoni mbetet një planet, pavarësisht klasifikimit zyrtar. Për të tjerë, ai është shembulli që tregon se mënyra se si njerëzimi kategorizon universin ndryshon së bashku me njohuritë tona për të.
Dhe kështu, një objekt që ndodhet miliarda kilometra larg Tokës vazhdon të shkaktojë një nga debatet më të pazakonta të astronomisë moderne.
