Fatmir Xhafaj vazhdon të zgjerojë ndikimin e tij mbi institucionet që, sipas Kushtetutës, janë krijuar pikërisht për të ushtruar kontroll mbi administratën dhe pushtetin. Pas deklaratave të fundit për prokurorët, hipotekat dhe mënyrën si duhet të funksionojnë organet e drejtësisë, këtë herë në shënjestër është vënë Kontrolli i Lartë i Shtetit, institucioni suprem i auditimit publik.
Në seancën e raportimit të KLSH-së në Komisionin për Nismat Qytetare, Xhafaj nuk u mjaftua me kërkesën për më shumë efektivitet. Ai vuri në diskutim vetë filozofinë e punës së institucionit, duke deklaruar se auditimi nuk duhet të ketë si synim “kapjen e fajtorëve”, por përmirësimin e administratës. Madje, ai ngriti edhe dyshime mbi mënyrën se si matet suksesi i KLSH-së dhe kërkoi më shumë garanci për “integritetin” dhe “paanshmërinë” e auditimeve.
Në pamje të parë, kërkesa për cilësi dhe integritet tingëllon e arsyeshme. Askush nuk mund të jetë kundër një institucioni më profesional. Por problemi lind kur ky diskurs shoqërohet me një zgjerim të rolit mbikëqyrës të Kuvendit mbi një institucion që Kushtetuta e ka konceptuar si të pavarur nga pushteti politik.
Në të njëjtën mbledhje u bë e ditur se Kuvendi ka përzgjedhur auditues të jashtëm që do të auditojnë vetë KLSH-në. Formalisht kjo është një procedurë e parashikuar në ligj. Politikisht, megjithatë, mesazhi është i qartë: edhe institucioni që kontrollon administratën do të jetë nën një filtër të ri, të ngritur nga shumica parlamentare.
Më domethënëse ishte mënyra se si Xhafaj e konceptoi rolin e KLSH-së. Sipas tij, institucioni nuk duhet të jetë aty “për të kapur në gabim” administratën, por për ta ndihmuar atë të gabojë më pak. Kjo është një qasje që zhvendos theksin nga kontrolli dhe përgjegjësia drejt bashkëpunimit me institucionet që auditohen.
Por pikërisht këtu lind dilema. Kontrolli i Lartë i Shtetit nuk është krijuar si këshilltar i administratës, por si institucioni që verifikon nëse fondet publike janë përdorur sipas ligjit, evidenton shkeljet dhe kërkon përgjegjësi. Përmirësimi i administratës është një pasojë e dëshirueshme e auditimit, jo zëvendësim i funksionit të tij kontrollues.
Përgjigjja e kreut të KLSH-së, Arben Shehu, ishte po aq domethënëse. Ai kujtoi se institucioni nuk ka detyrë të detyrojë administratën të përmirësohet, por të ushtrojë kompetencat që i jep ligji. Me fjalë të tjera, KLSH auditon dhe rekomandon; zbatimi i rekomandimeve është përgjegjësi e institucioneve të tjera.
Ky nuk është rasti i parë kur Fatmir Xhafaj shfaqet me një vizion aktiv për mënyrën se si duhet të funksionojnë institucionet e pavarura. Gjatë javëve të fundit ai ka komentuar publikisht edhe punën e prokurorëve, çështjet e regjistrimit të pronave dhe mënyrën si duhet të ushtrohen kompetencat e organeve të drejtësisë. Tani radha i ka ardhur KLSH-së.
Pyetja që lind është më e gjerë sesa një debat për auditimin. Deri ku mund të shkojë mbikëqyrja parlamentare pa u shndërruar në ndikim politik mbi institucionet që duhet të jenë të pavarura? Sepse nëse çdo institucion që kontrollon pushtetin vihet vazhdimisht nën presion për të ndryshuar mënyrën si ushtron mandatin e tij, kufiri mes llogaridhënies dhe ndërhyrjes politike bëhet gjithnjë e më i paqartë.
