Në vendin tonë numërohen 38 universitete, prej të cilëve 12 janë shtetërore dhe 26 private, me 561 programe studimi të ciklit të parë të studimeve. Për vitin akademik 2024-2025, në fazën e parë të aplikimit rezultojnë të jenë regjistruar mbi 16 mijë studentë për vijimin e studimeve universitare në vend. Më datë 19 Shtator u hapën aplikimet për raundin 2 teksa maturantët do të kenë mundësi të aplikojnë në universitet në 5 faza deri më 8 Tetor 2024. “UAlbania”, është portali i aplikimit universitar, ku maturantët përzgjedhin degët, bazuar në mesataren si dhe kuoatat e disponueshme. VNA kreu disa verifikime në “Portalin e Aplikimit Universitar” mbi përzgjedhjet më të shumta të studentëve për këtë vit akademik.
Regjistrimet
Në Universitetin e Tiranës, degët më të përzgjedhura janë Financa me 440 kuota dhe vetëm 29 vende bosh, mesatarja e domosdoshme është 7.8. E ndjekur pas nga dega e Informatikës Ekonomike me 240 kuota, me vetëm 4 kuota të mbetur bosh dhe mesatarja e duhur është 8.6.
Ndërkohë që degët më pak të përzgjedhura janë Kimia, Biologjia dhe Fizika; ku studentët numërohen me gishtat e dorës. Për degën e Fizikës janë shpallur 50 kuota dhe vetëm 5 studentë e kanë përzgjedhur. Kimia ka 60 kuota, maturantët që e kanë përzgjedhur janë vetëm 8 dhe 52 kuota kanë mbetur bosh.
E njejta situatë paraqitet edhe tek Universiteti Politeknik, ku degët Inxhinieri e Burimeve Minerare dhe Inxhinieri Gjeologjike, nga 50 kuota secila prej tyre janë përzgjedhur nga 2 – 5 studentë.
Edhe pse qeveria i ka listuar këto ndër degët prioritare për vitin 2024, duke dhënë mbështetje me bursë 100% studentëve që i përzgjedhin, po kështu i ka favorizuar edhe me mesataren e pranimit, sërish refuzohen nga studentët.
Në këtë situatë brenda shumë pak vitesh, Shqipëria do të jetë pa profesione si Fizikantë, Matematicienë, Biolog, Kimistë, Inxhinier të Minerave apo Burimeve Gjeologjike.
Kjo panoramë ndryshon totalisht në Universitetin e Mjekësisë Tiranë. Degët si Mjekësi e Përgjithshme, Farmaci, Stomatologji, Infermieri e Përgjithshme, Mami janë përzgjedhur të gjitha kuotat e disponueshme, ndonëse mesatarja e domosdoshme shkon deri tek 9.5+. Konkretisht për Mjekësi të Përgjithshme janë vënë në dispozicion 436 kuota dhe kjo degë që në raundin e parë nuk ka asnjë kuotë bosh. Gjithashtu edhe dega e Farmacisë me 110 kuota si dhe dega e Stomatologjisë me 120 kuota. Sa i takon lëndëve shoqërore ndër më të përzgjedhurat rezultojnë degët Punë Sociale dhe Psikologji. Teksa më pak të përzgjedhurat janë Historia, Gjeografia dhe Arkeologjia.
Rrethet
Çfarë ndodh në rrethe? Vendi jonë numëron 6 universitete publike me vendndodhje në disa rrethe si Shkodër, Korcë, Elbasan, Durrës, Elbasan dhe Gjirokastër. Në Universitetin “Eqerem Çabej” në Gjirokastër janë 21 programë studimi. Dhe këtë vit akademik, në secilën prej këtyre degëve ka kuota të lira. Nga verifikimet e VNA-së rezulton se në pothuajse të gjitha degët janë më shumë se gjysma e kuotave bosh. Akoma më e rëndë paraqitet situata në Universitetin “Fan S.Noli” në Korçë, nga 30 programe studimi, vetëm Infermieria ka të gjitha kuotat e përzgjedhura në fazën e parë, teksa të gjitha degët e tjera varijojnë me 2-10 studentë të regjistruar për vijimin e studimeve të larta.
Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë, 27 programe studimi, vetëm Infermieri e Përgjithshme, Informatikë dhe Administrim Biznesi rezultojnë më të përzgjedhura, teksa gjenden edhe degë pothuajse “absurde”, sikurse Udhërrëfyes Turistik për Rajonin e Jugut përzgjedhur nga vetëm 3 studentë, nga 60 kuota në dispozicion. Në Universitetin “Luigj Gurakuqi” në Shkodër, me 31 programe studimi, Infermieri, Financë, Adminsitrim Biznesi janë më të përzgjedhurat, teksa Mësuesia e shumë degë të tjera praktikisht vegjetojnë. E njëjta panoramë paraqitet edhe në Universitetin e Elbasanit dhe Durrësit.
Privatët
Ndryshe nga universitet publike, në universitetet private kuotat e propozuara përzgjidhen pothuajse deri në nivelin 50% +. Por në asnjë rast nuk ndodh përzgjedhje e programeve të studimit në nivelin 100%, por as edhe refuzim total për regjistrimi në ndonjë degë. Mesa duket universitetet private punojnë pak më shumë efikasitet sa i takon programeve të studimit por edhe ofertave që japin “tregut” të arsimit në vend.
Kriteret
Për të kuptuar më shumë mbi këtë situatë mjafton t’i referohemi ligjit për arsimin e lartë. Bazuar në nenin 3 të ligjit nr. 80/ 2015 “Për Arsimin e Lartë dhe Kërkimin Shkencor në Institucionet e Arsimit të Lartë në Republikën e Shqipërisë”, institucionet e arsimit të lartë gëzojnë liri akademike, si dhe autonomi financiare dhe organizative. Në pikën 4 të nenit 3, të ligjit të sipërcituar, shprehet se IAL-të kanë të drejtë të caktojnë kritere për pranimin e studentëve në programet e studimit, në përputhje me këtë ligj. Ndaj dhe kemi këto statistika të regjistrimeve të vitit akademik 2024-2025, të cilat përfshijnë programet e studimit, kuotat fillestare, nr. rendor fillestar të të regjistruarit të fundit, pikët, mesataren e shkollës së mesme, mesataren e maturës shtetërorë, mesataren e VKM për secilin program studimi që ofrohet në IAL-të e vendit. Ndaj dhe Universitetet në vend me qindra programe por pa studentë, po gllabërojnë miliona eruo për rrogat dhe administratën, teksa auditoret janë bosh. Ndaj me të drejtë ngrejmë pyetjen: A ka ardhur koha për rishikimin e Sistemit të Arsimit të Lartë, shpërndarjen gjeografike dhe programet e studimit?
FUSHAT E STUDIMIT/DEGËT PRIORITARE
(arsim/mësuesi)
(shkenca biologjike, shkenca kimike, shkenca fizike, matematikë dhe statistikë)
(bujqësi, pyje, peshkim)
(minierë dhe industri nxjerrëse inxhinieri navale/navigacion)
BURSAT PËR DEGËT PRIORITARE
