Sulmet e fundit të raportuara ndaj njerëzve, veçanërisht fëmijëve, kanë rikthyer në Itali dhe vende të tjera europiane një frikë të vjetër: atë nga “ujku i keq”. Por Luigi Boitani, një prej studiuesve më të njohur të ujkut, argumenton se realiteti është shumë më kompleks. Ujku është një grabitqar i fuqishëm dhe potencialisht i rrezikshëm, por sulmet ndaj njerëzve janë jashtëzakonisht të rralla dhe episodet e fundit nuk duhet të shndërrohen në një luftë kundër gjithë popullatës së ujqërve.
Debati është ndezur pas disa episodeve të kësaj vere. Në Cremona, një kafshë që prej muajsh endej pranë banesave dhe ishte pagëzuar nga banorët “ujku Gianni”, rezultoi pas verifikimeve se ishte në fakt një qen, konkretisht një ujk çekosllovak, madje i pajisur me mikroçip.
Ndryshe ishte rasti në Noicattaro, pranë Barit, ku një kafshë iu afrua tre fëmijëve gjashtëvjeçarë më 4 dhe 15 gusht. Analiza e ADN-së së marrë nga plagët konfirmoi se bëhej fjalë për një ujk. Ndërkohë priten ende rezultatet për kafshën që më 21 gusht, pranë Gallipolit, sulmoi një grua dhe vajzën e saj 12-vjeçare.
Episode të ngjashme janë regjistruar së fundmi edhe në Greqi dhe Holandë, fatmirësisht pa viktima njerëzore. Por çdo sulm i tillë ringjall menjëherë dy kampe të kundërta: ata që minimizojnë çdo rrezik që vjen nga ujqërit dhe ata që kërkojnë eliminimin e tyre, duke i konsideruar kërcënim për njerëzit dhe veçanërisht për fëmijët.
Sipas Boitanit, të dyja pozicionet janë larg realitetit.
Ujku është fizikisht plotësisht i aftë të vrasë një njeri. Është një grabitqar që mund të sulmojë dhe vrasë edhe kafshë shumë më të mëdha. Por përzgjedhja e presë varet nga një ekuilibër themelor: uria që e shtyn kafshën të rrezikojë dhe frika se mos plagoset apo vritet gjatë sulmit.
Në Itali, deri në mesin e shekullit XIX, numri i njerëzve të vrarë nga ujqërit nuk ishte i papërfillshëm, siç dëshmojnë regjistrat e vjetër të famullive. Më pas rastet ranë në mënyrë drastike, derisa në epokën moderne u bënë jashtëzakonisht të rralla.
Një nga shpjegimet, sipas Boitanit, është përhapja e armëve të zjarrit. Ujku mësoi gjatë brezave se njeriu mund të jetë i rrezikshëm edhe nga distanca dhe se strategjia më e mirë është ta shmangë.
Sot probabiliteti që një njeri i rritur të sulmohet nga një ujk është jashtëzakonisht i vogël. Miliona turistë ecin çdo vit në parqet kombëtare, njerëzit hyjnë në pyje dhe zona ku jetojnë ujqërit, ndërsa sulmet mbeten raste të jashtëzakonshme. Krahasuar me rrezikun e vdekjes nga sulmet e qenve apo pickimet e grerëzave, rreziku që vjen nga ujku bëhet pothuajse i papërfillshëm.
Por kjo nuk do të thotë se rreziku është zero.
Ujqërit kanë sjellje dhe karaktere të ndryshme. Ka individë më të ndrojtur, më kurajozë, më eksplorues apo më të guximshëm. Rritja e popullatës së ujqërve në Itali ka shtuar gjithashtu numrin e individëve të vetmuar dhe pa territor, të cilët e kanë më të vështirë të gjuajnë vetëm kafshë të mëdha të egra.
Problemi fillon veçanërisht kur ujku mësohet me praninë e njeriut. Mbeturinat, bagëtitë e pambrojtura, qentë dhe macet që lëvizin lirshëm krijojnë burime të lehta ushqimi pranë zonave të banuara. Nëse njerëzit e tolerojnë praninë e tij, apo edhe e ushqejnë, kafsha mund të humbasë gradualisht frikën natyrore.
Dhe këtu shfaqet edhe rreziku për fëmijët.
Sipas Boitanit, në rrethana të veçanta një ujk tepër i mësuar me njerëzit mund të provojë, nga uria apo kureshtja grabitqare, të testojë një fëmijë si një pre të mundshme. Fakti që episodet e fundit kanë përfunduar kryesisht me gërvishtje apo kafshime jo të thella sugjeron se mund të bëhet fjalë për sjellje eksploruese dhe jo për një sulm të plotë grabitqar.
Por pikërisht këtu studiuesi kërkon të mos minimizohet rreziku. Nëse një ujk fillon të shfaqë sjellje tepër të afërt dhe agresive ndaj njerëzve, veçanërisht ndaj fëmijëve, duhet ndërhyrë.
Rekomandimi i studiuesve dhe institucioneve që merren me menaxhimin e ujkut është largimi i menjëhershëm i individit që ka zhvilluar një sjellje të tillë. Kjo mund të realizohet duke përdorur analizat gjenetike, fotokurthet, pajisjet e gjurmimit dhe, kur është e nevojshme, kapjen ose eliminimin e kafshës problematike.
Historia ka treguar pse identifikimi i individit është i rëndësishëm. Në Uttar Pradesh të Indisë, në vitet ’90 dhe përsëri në vitin 2024, grupe të veçanta ujqërish u lidhën me vrasjen e dhjetëra fëmijëve. Pas eliminimit të ujqërve përgjegjës, sulmet përfunduan.
Mesazhi, pra, nuk është se ujku është i padëmshëm. Por as se çdo ujk është një kërcënim.
“Ujku i keq” i përrallave nuk ekziston si kategori biologjike. Ekzistojnë kafshë të egra, individë me sjellje problematike dhe situata që duhen menaxhuar. Përgjigjja, sipas Boitanit, nuk është as mohimi i rrezikut dhe as lufta kundër ujqërve, por reagimi pragmatik: parandalim, identifikim dhe ndërhyrje ndaj kafshës konkrete që humbet frikën nga njeriu.
