Islanda ka zgjedhur të mos rihapë negociatat për anëtarësimin në Bashkimin Europian. Rezultati i referendumit të 29 gushtit tregon një vend të ndarë pothuajse në mes, por me kampin e “Jo”-së që në fund ka arritur të fitojë me 52.5% të votave, kundrejt 47.5% për “Po”-në.
Referendumi nuk pyeste islandezët nëse dëshironin të anëtarësoheshin menjëherë në BE. Pyetja ishte nëse vendi duhet të rifillonte negociatat e anëtarësimit me Bashkimin Europian, të ndërprera më shumë se një dekadë më parë. Edhe në rast fitoreje të “Po”-së, një marrëveshje eventuale anëtarësimi do të duhej t’u nënshtrohej më pas qytetarëve në një referendum të dytë.
Rezultati konfirmoi edhe një ndarje të fortë gjeografike të Islandës. Reykjaviku votoi kryesisht “Po”, ndërsa zonat rurale dhe periferike u pozicionuan dukshëm kundër rikthimit në tryezën e negociatave me Brukselin. Në zonën jugore të kryeqytetit, për shembull, 54.5% votuan “Po”, ndërsa në veri-perëndim “Jo”-ja arriti mbi 60%.
Një nga çështjet që ka peshuar më shumë në fushatë ishte peshkimi, një sektor ekonomik dhe njëkohësisht simbol i fortë i sovranitetit islandez. Kundërshtarët e afrimit me BE-në argumentuan se anëtarësimi mund të kufizonte kontrollin e Islandës mbi rezervat e saj të peshkut dhe politikat bujqësore. Peshkimi përbën rreth 40% të eksporteve të vendit.
Në anën tjetër, mbështetësit e “Po”-së argumentonin se një Islandë brenda BE-së do të kishte më shumë stabilitet ekonomik dhe një pozicion më të fortë në një mjedis ndërkombëtar që po bëhet gjithnjë e më i paparashikueshëm. Debati ishte ushqyer edhe nga tensionet e reja gjeopolitike në Arktik dhe kërcënimet e presidentit amerikan Donald Trump për marrjen nën kontroll të Groenlandës fqinje.
Rezultati ishte veçanërisht interesant sepse sondazhet e muajve të fundit kishin treguar një garë që ndryshonte vazhdimisht. Vetëm pak ditë përpara referendumit, një sondazh i Gallup tregonte 51.6% kundër rifillimit të negociatave dhe 48.4% në favor. Në qershor, situata kishte qenë e kundërt: 53.1% e votuesve të vendosur mbështesnin rikthimin në negociata.
Një nga ndryshimet më të habitshme duket se ka ndodhur te të rinjtë. Sipas të dhënave të Gallup të cituara nga transmetuesi publik islandez RÚV, në qershor 63% e grupmoshës 18–29 vjeç anonin nga “Po”-ja dhe vetëm 37% nga “Jo”-ja. Në fund të gushtit raporti ishte përmbysur: 60% anonin nga “Jo” dhe 40% nga “Po”.
Islanda kishte aplikuar për anëtarësim në Bashkimin Europian në vitin 2009, në kulmin e pasojave të krizës së rëndë financiare që goditi vendin. Negociatat u ngrinë pas ardhjes në pushtet të një qeverie euroskeptike në vitin 2013 dhe procesi u braktis më pas.
Megjithatë, Islanda nuk është e shkëputur nga Europa. Ajo është pjesë e Zonës Ekonomike Europiane dhe hapësirës Schengen, çka i jep akses të gjerë në tregun europian dhe lëvizjen e lirë, pa qenë anëtare e BE-së.
Rezultati i 29 gushtit tregon se, pavarësisht ndryshimeve gjeopolitike dhe debatit të rikthyer për të ardhmen europiane të vendit, shumica e islandezëve nuk është bindur se duhet të rikthehet në rrugën drejt anëtarësimit.
Islanda mbetet jashtë Bashkimit Europian dhe, të paktën për momentin, dera e negociatave me Brukselin mbyllet përsëri.
