Në një kohë kur shumë njerëz kalojnë orë të tëra duke lëvizur pa fund në TikTok, Instagram apo lajme në telefon, Singapori po provon një mënyrë të pazakontë për t’i larguar qytetarët nga ekranet: po i shpërblen për të lexuar.
National Library Board ka nisur një program që synon ta kthejë leximin në një zakon të përditshëm, duke përdorur pikërisht mekanizmin që aplikacionet dhe lojërat përdorin prej vitesh për të mbajtur njerëzit të angazhuar: shpërblimet.
Pjesëmarrësit sfidohen të lexojnë për të paktën 15 minuta në ditë.
Pasi regjistrojnë aktivitetin e tyre, ata mund të fitojnë monedha virtuale dhe shpërblime të lidhura me programin.
Ideja nuk është thjesht që njerëzit të përfundojnë më shumë libra. Autoritetet duan të krijojnë një ritual të vogël të përditshëm që mund të konkurrojë me zakonin e kontrollimit të vazhdueshëm të telefonit.
Fenomeni njihet gjithnjë e më shumë si “doomscrolling”: konsumimi i pandërprerë i lajmeve, videove dhe postimeve, shpesh negative, edhe kur përdoruesi e kupton se kjo po e lodh apo po i merr më shumë kohë nga sa kishte planifikuar.
Në Singapor, shqetësimi për kohën e kaluar para ekranit është bërë pjesë e një debati më të gjerë mbi zakonet digjitale.
Në vend që t’u kërkojë qytetarëve thjesht të përdorin më pak telefonin, programi i bibliotekave po përpiqet t’u japë një alternativë konkrete.
Vetëm 15 minuta lexim.
Programi është ndërtuar me elemente të “gamification”, pra përdorimin e teknikave të lojërave për të motivuar një sjellje.
Në vend që kënaqësia të vijë nga një “like”, një video e re apo një njoftim në telefon, pjesëmarrësi merr ndjesinë e progresit duke regjistruar minutat e leximit dhe duke mbledhur shpërblime.
Por fushata ngre edhe një pyetje interesante: a duhet vërtet të shpërblehemi që të bëjmë diçka që dikur ishte pjesë normale e jetës së përditshme?
Telefonat inteligjentë kanë ndryshuar mënyrën se si njerëzit konsumojnë informacion. Një libër kërkon që lexuesi të qëndrojë për një kohë relativisht të gjatë me të njëjtën histori apo argument, ndërsa rrjetet sociale ofrojnë vazhdimisht diçka të re brenda pak sekondash.
Kjo e bën konkurrencën për vëmendjen gjithnjë e më të vështirë.
Singapori ka investuar prej vitesh në bibliotekat publike dhe në mënyra të reja për ta bërë leximin më tërheqës, përfshirë platforma digjitale, aktivitete komunitare dhe programe kombëtare.
Fushata e re e çon këtë strategji një hap më tej.
Në vend që libri të konkurrojë me telefonin vetëm përmes përmbajtjes, tani po përdor edhe disa nga mekanizmat që e kanë bërë telefonin kaq të vështirë për t’u lënë mënjanë.
Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron ironia e eksperimentit: për t’i larguar njerëzit nga algoritmet, bibliotekat po mësojnë të përdorin pak nga psikologjia e tyre.
Objektivi mbetet shumë më i thjeshtë: të krijohet çdo ditë një hapësirë prej të paktën 15 minutash ku ekrani të pushojë dhe libri të marrë përsëri vëmendjen.
