Nga Muriel
Ka një moment kur një kryeministër nuk matet më me shifrat që reciton, as me skenat ku shfaqet, as me shumicën parlamentare që e mban në këmbë. Matet me mënyrën si i përgjigjet qytetarit kur qytetari ngrihet dhe i kërkon llogari.
Në podkastin e 14 qershorit, Edi Rama nuk foli si kryeministër i një vendi që kërkon qetësim, transparencë dhe përgjegjësi. Foli si një pushtet i bezdisur nga qytetari, i irrituar nga sheshi dhe i zënë ngushtë nga një protestë që nuk po arrin ta kontrollojë më me propagandë. Nuk iu përgjigj pyetjes kryesore: pse qytetarët nuk besojnë më? Zgjodhi rrugën më të vjetër të pushteteve të lodhura: përçmimin.
Protestuesit u paraqitën si të manipuluar, të paditur, delirantë, pengesë për turizmin, madje pjesë e një “fryme fashiste”. Pra, qytetari që kërkon llogari nuk trajtohet më si qytetar, por si problem. Nuk dëgjohet; etiketohet. Nuk merret seriozisht; tallet. Nuk përballet me argument; përballet me nënçmim.
Kjo është shenja më e qartë se pushteti nuk po përballet me krizën. Po përballet me pasqyrën.
Zvërneci ishte shkëndija, por protesta nuk është më vetëm për Zvërnecin. Flamingoja nuk është më thjesht simbol i një lagune. Është bërë simbol i gjithçkaje që qytetari ndien se po i merret pa pyetje: toka publike, natyra, bregdeti, e drejta për t’u dëgjuar dhe e drejta për të thënë “jo”.
Një qytetar nuk ka nevojë ta ketë parë flamingon me dylbi për të kuptuar se prona publike nuk është plaçkë pushteti. Nuk ka nevojë të jetë biolog për të mbrojtur natyrën. Nuk ka nevojë të jetë jurist për të kërkuar transparencë. Dhe, mbi të gjitha, nuk ka nevojë të marrë leje nga kryeministri për të protestuar.
Pushteti thotë se protesta dëmton turizmin. Por turizmin nuk e dëmton qytetari që kërkon llogari. Turizmin e dëmton një shtet që prodhon krizë besimi. Investitorët seriozë nuk tremben nga pankartat; tremben nga ligji selektiv. Turistët nuk tremben nga njerëzit që kërkojnë drejtësi; tremben nga një vend ku qeveria quan armik këdo që nuk duartroket.
Ky është thelbi: Rama nuk po mbron zhvillimin. Po mbron mënyrën se si pushteti e ka privatizuar fjalën “zhvillim”.
Në demokracitë europiane, protestat e viteve të fundit kanë dhënë një mësim të qartë. Islanda tregoi se asnjë kryeministër nuk është mbi ligjin. Sllovakia tregoi se njerëzit nuk dalin gjithmonë në rrugë për parti; dalin për drejtësi. Rumania e përmblodhi me një fjalë të vetme: “Rezistăm” – rezistojmë.
Këto nuk janë slogane romantike. Janë kujtesë politike. Kur pushteti thotë “nuk lëvizim”, historia shpesh nis pikërisht aty.
Në Shqipëri, sheshi nuk po kërkon hakmarrje. Po kërkon llogari. Nuk po kërkon kaos. Po kërkon shtet. Nuk po kërkon të ndalë zhvillimin. Po kërkon që zhvillimi të mos jetë maskë për vendime të mbyllura, interesa të lidhura dhe arrogancë të hapur.
Fyerja e protestuesve nuk është forcë. Është frikë. Një qeveri e sigurt në të drejtën e saj nxjerr dokumente, hap dosje, bën dëgjesa, pranon kontroll. Një qeveri që fyen, tallet dhe etiketon, tregon se nuk ka më argument të pastër.
Sepse kur pyetja është për transparencë dhe përgjigjja është tallje, problemi nuk është te qytetari. Problemi është te pushteti.
Rama mund të ketë ende vota, administratë, media, podiume dhe podkaste. Por ka humbur diçka më të rëndësishme: të drejtën morale për t’i folur sheshit nga lart. Sepse sheshi nuk është armik i Shqipërisë. Sheshi është Shqipëria që nuk pranon më të trajtohet si dekor.
Populli mund të heshtë gjatë. Mund të durojë shumë. Mund të vonohet. Por kur del në rrugë dhe thotë “mjaft”, nuk është më audiencë. Është gjykim.
Në demokraci, mandati nuk është leje për arrogancë. Vota nuk është pronësi mbi shtetin. Shumica parlamentare nuk është imunitet moral. Një qeveri që humb besimin publik nuk mund të fshihet pafund pas numrave të djeshëm, kur rruga po i kërkon llogari sot.
Prandaj kërkesa për largim nuk është kapriço politike. Është pasojë politike. Kur një kryeministër nuk dëgjon më qytetarin, por e fyen; kur nuk sqaron, por sulmon; kur nuk hap debat, por shpall armiq, atëherë ai nuk është më zgjidhja e krizës. Është vetë kriza.
Pushteti mund të flasë bukur. Mund të prodhojë fjali të gjata, podkaste të kuruara, metafora, batuta dhe slogane. Por vjen një moment kur fjala e bukur nuk mbulon më asgjë.
Sepse populli mëson të lexojë mes radhëve. Dhe ajo që lexon sot është e thjeshtë: shumë fjalë, pak llogari; shumë propagandë, pak shtet; shumë arrogancë, pak përgjegjësi.
Podkasti i 14 qershorit nuk e qetësoi krizën; e nxori zbuluar. Edi Rama nuk iu përgjigj protestës me përgjegjësi, por me përçmim. Dhe përçmimi është gjuha e pushteteve që nuk dëgjojnë.
Nga Islanda në Sllovaki, nga Rumania në çdo shesh ku qytetarët kanë kërkuar llogari, mësimi është i njëjtë: asnjë pushtet nuk është mbi popullin, asnjë mandat nuk është mbi ligjin, asnjë arrogancë nuk zgjat përjetësisht.
Në fillim populli kërkon përgjigje. Pastaj kërkon dorëheqje. Në fund, historia kërkon llogari.
Dhe kur historia troket, nuk pyet sa bukur ke folur, sa gjatë ke sunduar, apo sa podiume ke kontrolluar. Pyet vetëm një gjë: çfarë bëre me besimin që të dhanë?
Përgjigjja, këtë herë, nuk do të jepet në podkast. Do të jepet në shesh, aty ku qytetari nuk është më spektator, por zëri që i kujton pushtetit se Shqipëria nuk administrohet nga lart; ajo i përket atyre që kanë guximin ta mbrojnë.
