Kryetari i Gjykatës së Lartë, Sokol Sadushi, ka hedhur në diskutim një nga çështjet më të ndjeshme të drejtësisë penale në Shqipëri: mënyrën se si caktohet masa e sigurimit “arrest në burg”.
Përmes një vendimi të ndërmjetëm, Sadushi ka nisur procedurën për ndryshimin e pjesshëm të praktikës së njësuar të vitit 2011, një vendim që prej 15 vitesh ka shërbyer si udhërrëfyes për gjykatat në rastet kur vendosin mbi paraburgimin.
Në thelb, ideja e Gjykatës së Lartë është se koha ka sjellë zhvillime të reja, si në ligjin procedural penal, ashtu edhe në standardet e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Sipas këtij arsyetimi, nuk mjafton më që gjykata të thotë thjesht se “arresti në burg” është masa e duhur, por duhet të shpjegojë konkretisht pse masat më të lehta nuk mjaftojnë.
Sadushi kërkon që Kolegjet e Bashkuara të rishohin tre pika thelbësore. E para lidhet me detyrimin e gjykatave për të shqyrtuar realisht masat alternative ndaj paraburgimit. E dyta ka të bëjë me faktin nëse rrezikshmëria mund të nxirret vetëm nga natyra e veprës penale apo nga pesha e dënimit. E treta prek barrën e provës: kush duhet ta justifikojë nevojën për “arrest në burg” dhe nëse i pandehuri duhet të sjellë prova pozitive për të fituar një masë më të butë.
Pra, në gjuhë më të thjeshtë, Gjykata e Lartë po thotë se paraburgimi nuk duhet të vendoset automatikisht vetëm sepse akuza është e rëndë. Sipas logjikës së re që shtrohet për diskutim, çdo vendim për heqjen e lirisë duhet të jetë i argumentuar me rrethana konkrete dhe personale, jo me formula standarde.
Kjo nuk do të thotë ende se praktika e vjetër është rrëzuar. Sadushi thjesht ka hapur procedurën dhe ua ka kaluar çështjen Kolegjeve të Bashkuara, të cilat do të japin fjalën e fundit. Seanca është caktuar për më 9 prill 2026.
Nëse kjo praktikë ndryshon, ndikimi mund të jetë i drejtpërdrejtë në shumë çështje penale, sidomos në ato ku paraburgimi është kthyer në masën më të përdorur. Pikërisht për këtë arsye, lëvizja e Sadushit pritet të ndiqet me shumë vëmendje, sepse prek një nga balancat më delikate të drejtësisë: raportin mes nevojës për hetim dhe lirisë personale.
