Dhjetë vjet më parë, dukej e pamundur që Roseline Hamel dhe Nassera Kermiche të mund të uleshin ndonjëherë pranë njëra-tjetrës. Njëra kishte humbur vëllanë, tjetra djalin. Por djali i njërës ishte pikërisht njeriu që kishte vrarë vëllanë e tjetrës.
Roseline Hamel është motra e At Jacques Hamel, priftit 85-vjeçar që më 26 korrik 2016 u vra duke iu prerë fyti në altarin e kishës Saint-Étienne-du-Rouvray, pranë Rouen-it në Francë. Nassera Kermiche është nëna e Adel Kermiche, 19-vjeçarit që kreu sulmin dhe që më pas u vra nga policia.
Sot, dhjetë vjet pas atij krimi, dy gratë janë bërë mike. Historia e tyre e pazakontë e pajtimit do të hapë Meeting-un e Riminit, ku ato do të tregojnë sesi dy familje që terrorizmi dukej se i kishte dënuar të jetonin në urrejtje, përfunduan duke ndërtuar një marrëdhënie që vetë ato e përshkruajnë si një lidhje mes “motrash të lira”.
Roseline, sot 86 vjeçe, thotë se takimi me nënën e vrasësit të vëllait të saj ishte një zgjedhje pa të cilën ndoshta nuk do ta kishte përballuar dot dhimbjen.
“Nëse nuk do të kisha bërë zgjedhjen e guximshme për ta takuar? Besoj se trupi dhe shëndeti im nuk do ta kishin përballuar”, tregon ajo.
Nassera, 63 vjeçe, mësuese dhe nënë e katër fëmijëve të tjerë, përshkruan një tjetër lloj peshe: atë të nënës së autorit të një sulmi terrorist.
“Nuk e di në çfarë vrime do ta kisha fshehur jetën time, e shtypur nga pyetjet dhe ndjenja e fajit”, thotë ajo.
Afrimi mes tyre nuk ndodhi menjëherë. Për herë të parë folën në telefon rreth së Dielës së Palmave të vitit 2017. U desh pothuajse një vit tjetër që të takoheshin fizikisht, në vitin 2018.
Nassera as nuk e dinte më parë se At Jacques kishte një motër. Kur u gjend përballë Roseline-s, thotë se dridhej. Gjëja e parë që bëri ishte t’i kërkonte falje për mizorinë me të cilën djali i saj kishte vrarë priftin.
Roseline kishte ardhur me një orkide të verdhë.
“Është e verdhë, ngjyra e ringjalljes. Merre”, i tha.
Në fillim, të dyja e mbajtën të fshehtë marrëdhënien e tyre. Madje as familjet nuk e dinin.
Reagimet jashtë nuk munguan. Nassera kujton komentet e njerëzve që habiteshin kur i shihnin së bashku. Edhe Roseline hasi kundërshtime në komunitetin e saj fetar. Në të njëjtën famulli ku kishte shërbyer vëllai i saj, kishte njerëz që përpiqeshin ta bindnin të mos krijonte një marrëdhënie me nënën e vrasësit.
Por beteja më e vështirë zhvillohej brenda tyre.
Roseline pranon se mënyra brutale në të cilën kishte vdekur vëllai i saj e kishte tronditur edhe në besim.
“Ti ku ishe? Çfarë lejove të ndodhte?”, kujton se pyeste Zotin.
Me kalimin e kohës, megjithatë, ajo nisi t’i bënte vetes një pyetje tjetër: sa duhet të vuante nëna e atij që kishte vrarë, një grua që kishte humbur një djalë aq të ri dhe që njëkohësisht mbante mbi vete turpin dhe peshën e krimit të tij?
Nga kjo pyetje nisi të ndërtohej një miqësi që sot të dyja e konsiderojnë reale, jo thjesht një dëshmi publike pajtimi.
Roseline ka shkuar madje në varrin e Adel Kermiche dhe ka vendosur një lule.
“Nuk do ta harroj kurrë”, thotë Nassera.
Ajo kujton edhe një natë në Paris, kur të dyja ecnin vetëm nëpër rrugë dhe bisedonin. Pas kaq shumë dhimbjeje, thotë se mes tyre kishte më në fund “gëzim dhe lehtësi”.
Në Rouen ato janë zgjedhur së bashku edhe si kumbara simbolike të festës së Zhan D’Arkës. Kur u habitën për zgjedhjen, duke thënë se nuk ishin më vajza të reja, iu shpjegua arsyeja: konsideroheshin “luftëtare të pajtimit”.
Historia e tyre është treguar edhe në librin “Sorelle di dolore” – “Motrat e dhimbjes” – shkruar së bashku me Samuel Lieven, me parathënie të kardinalit Pierbattista Pizzaballa.
Megjithatë, të dyja e dinë se historia e tyre zhvillohet në një botë ku luftërat, dhuna dhe radikalizimi vazhdojnë.
“Rrugët e paqes nuk bëjnë zhurmë”, thotë Roseline.
Nassera refuzon gjithashtu pesimizmin: “Nëse ekziston qoftë edhe një e çarë që mund ta hapim mes gjithë kësaj dhune, prej saj mund të shpëtohen jetë. U kërkoj atyre që kanë pushtet të ndalen dhe të reflektojnë”.
Nassera nuk përpiqet ta justifikojë atë që bëri djali i saj.
“Djali im kreu një krim, gaboi në gjithçka dhe askush nuk arriti ta ndalonte, as burgu dhe as shërbimet sociale. Por ai mendonte se po i shërbente zotit të tij. Pagoi me jetën dhe shpresoj se ka gjetur mënyrën t’i thotë At Jacques se është penduar”, thotë ajo.
Edhe Roseline thotë se i imagjinon disi pranë njëri-tjetrit, “si Krishti me hajdutin e mirë”.
Tani dy gratë që terrorizmi i vendosi në anët më të pamundura të së njëjtës tragjedi do të shfaqen së bashku në Rimini. Shpresojnë gjithashtu të takojnë Papën.
Dhe kanë vetëm një dëshirë të vogël: të mund të flasin me të, qoftë edhe për pak sekonda.
