Pas gati tetë muajsh kërkimesh intensive arkivore dhe muzeale, studiuesi Auron Tare ka publikuar një studim me rëndësi të veçantë për historinë dhe trashëgiminë kulturore të Epirit dhe Çamërisë, duke zbardhur fatin e një prej koleksioneve më të rralla të artit antik të zbuluara në këto troje.
Studimi, i titulluar “Koleksioni i Paramithisë në British Museum”, trajton historinë e një grupi statuetash prej bronzi, të zbuluara rastësisht në vitin 1796 në zonën e Paramithisë (Çamëri), të cilat i përkasin shekullit I pas Krishtit. Sipas burimeve historike dhe dëshmive arkivore të analizuara, figurat u gjetën nga fshatarë vendas pas një shiu të rrëmbyeshëm, të shpërndara në një arë pranë vendbanimit.
Një pjesë e statujave u shpëtua nga shkrirja falë ndërhyrjes së tregtarëve vendas dhe përfundoi fillimisht në Janinë, për t’u dërguar më pas në Shën Petersburg, ku ishin destinuar për koleksionet e Perandoreshës Katerina e Madhe të Rusisë. Pas vdekjes së saj në vitin 1796 dhe ndërprerjes së pagesës, koleksioni u shpërnda mes familjeve aristokrate ruse dhe polake, për të ndjekur më pas një rrugëtim kompleks drejt Evropës Perëndimore.
Një rol kyç në dokumentimin e hershëm të këtij zbulimi luan dëshmia e udhëtarit, gjeologut dhe botanistit irlandez John Hawkins, i cili në fillim të shekullit XIX përmend gjetjen e statuetave gjatë udhëtimeve të tij në territoret e sunduara nga Ali Pashë Tepelena. Shënimet e tij, të botuara në veprat e Shoqërisë së Diletantëve dhe në librin e Robert Walpole (1817), përbëjnë një nga burimet më të hershme për origjinën e koleksionit.
Sipas studimit të Auron Tares, pjesa më e madhe e statuetave përfundoi në Londër në fillim të shekullit XIX dhe u përfshi në koleksionin e Richard Payne Knight, një prej koleksionistëve dhe studiuesve më të shquar britanikë të artit antik. Me vdekjen e tij, në vitin 1824, koleksioni iu dhurua British Museum, ku ruhet edhe sot si një nga fondet më të çmuara të artit greko-romak në bronz.
Koleksioni i Paramithisë vlerësohet jo vetëm për rëndësinë e tij historike, por edhe për cilësinë e jashtëzakonshme artistike, e cila dëshmon për ekzistencën e punishteve të përparuara lokale në Epir, të afta të prodhonin vepra të një niveli të lartë estetik në periudhën romake të hershme.
Publikimi i këtij studimi përbën një kontribut të rëndësishëm në njohjen e trashëgimisë kulturore të trojeve shqiptare, si dhe hap rrugë për kërkime të mëtejshme shkencore mbi artin, arkeologjinë dhe historinë e Epirit dhe Çamërisë në periudhën antike.
