Ka pasur disa momente në këto 35 vjet të historisë së pluralizmit në Shqipëri, kur politika nuk ofron ndryshim, por vetëm zëvendësim figure. Kjo ndodh sepse qëllimi nuk është të korrigjohet një model i gabuar, por të shpëtohet ai nga konsumimi.
Në këtë kuptim, paraqitja e Erion Braçes si alternativë për Tiranën nuk duket si shkëputje nga modeli Rama apo Veliaj, por si vazhdimësi me një fytyrë tjetër.
Braçe është përpjekur gjithmonë të kultivojë profilin e politikanit që flet si njeri i rrugës dhe reagon si zë i popullit. Është një rol që e luan me mjeshtëri: revolta e gatshme, gjuha e ashpër, afërsia e simuluar me hallet e përditshme, ideja se kemi të bëjmë me një njeri “jashtë skemës”, edhe kur ai ka qenë për vite me radhë pjesë krejt organike e saj. Kjo është forca e propagandës moderne: jo ta fshehë pushtetin, por ta maskojë atë si spontanitet. Jo më kot ai ka qenë kryeredaktori i fundit i gazetës zyrtare të Partisë së Punës dhe më pas të Partisë Socialiste, të famëkeqes “Zëri i Popullit”.
Pikërisht këtu nis problemi. Nëse një figurë politike ka qenë për dekada pjesë e makinerisë së një partie që kontrollon qeverisjen, parlamentin, administratën dhe një pjesë të madhe të hapësirës publike, atëherë është e vështirë të paraqitet si alternativë ndaj pasojave të asaj qeverisjeje. Nuk mjafton të flasësh me ton kritik. Duhet të kesh treguar, në çastet vendimtare, se di të ndahesh nga mekanizmi. Dhe pikërisht aty propaganda zakonisht mbaron dhe fillojnë faktet.
Kjo nuk është çështje temperamenti. Është çështje pozicionimi. Në politikë nuk ka rëndësi vetëm si flet, por për kë flet, kur hesht dhe ku rreshtohet në momentet kur sistemi provon veten. Përndryshe, mbetet vetëm performanca: një kritik i zhurmshëm në skenë, një konformist i saktë në prapaskenë.
Në Shqipëri kemi parë tashmë një model të ngjashëm: drejtuesin hiperaktiv, fytyrën mediatike, njeriun që shfaqet çdo natë në media si i shqetësuar për çdo problem të qytetit, politikanin që përpiqet të japë idenë e përkushtimit total ndaj qytetarëve. Një model ku zhurma publike shërben si provë e rreme e ndershmërisë dhe ku ekspozimi i përditshëm synon të zëvendësojë llogaridhënien. Një formulë e ndërtuar me kujdes: sa më shumë imazh, aq më pak pyetje për thelbin.
Prandaj paralelja që shumëkush mund të bëjë me figurën e Erion Veliajt nuk është thjesht lojë fjalësh. Ajo lidhet me një mënyrë të të bërit politikë, ku propaganda agresive ndërtohet për të krijuar perceptimin e drejtuesit që “nuk fle për qytetin”, ndërkohë që realiteti mund të jetë krejt tjetër. Në këtë model, kujdesi për qytetarin shfaqet si performancë, ndërsa pushteti ushtrohet si mekanizëm kontrolli, influence dhe shpërndarjeje interesash.
Kjo është arsyeja pse çdo përpjekje për ta paketuar Braçen si figurë të pavarur nga vullneti i Edi Ramës tingëllon më shumë si teknikë marketingu sesa si tezë serioze politike. Brenda Partisë Socialiste nuk ka pasur ndonjë traditë reale autonomie politike. Ka pasur role. Ka pasur ndarje pune. Ka pasur zëra më të lartë dhe zëra më të heshtur. Por drejtimi ka qenë një dhe vendimmarrja po ashtu. Kush ka zgjedhur të qëndrojë gjatë brenda kësaj skeme, e ka bërë duke pranuar jo vetëm përfitimet e saj, por edhe disiplinën e saj.
Kështu, problemi nuk është nëse Erion Braçe është më i zhurmshëm, më popullor në paraqitje apo më i besueshëm për një pjesë të publikut. Problemi është se ai vjen nga i njëjti sistem që prodhon sot mosbesim, lodhje publike dhe bindjen se politika shqiptare di të ndërrojë vetëm maskat, jo mënyrën e funksionimit.
Tirana nuk ka nevojë për një riprodhim tjetër të figurës së politikanit që flet si kritik i sistemit, ndërsa jeton brenda tij pa asnjë konflikt real me të. Nuk ka nevojë për një tjetër variant të njeriut që shitet si i ndjeshëm ndaj halleve të qytetarëve, por që matet jo nga toni, por nga qëndrimi kur pushteti kërkon bindje. Dhe sidomos, nuk ka nevojë që riciklimi të quhet reformë.
Në fund, pyetja është e thjeshtë: a kemi të bëjmë me një alternativë, apo me një vazhdimësi të paketuar me fjalor tjetër? Sa më shumë përpiqen ta shesin si ndryshim, aq më shumë lind dyshimi se kemi përballë vetëm një version të ri të së njëjtës formulë të vjetër.
Jo një shkëputje. Një përsëritje.
Jo një model i ri. Një “Erion II”.
