Artistja e mirënjohur shqiptare Eda Zari ka publikuar një analizë të gjatë mbi filmin e ri “Odisea” të Christopher Nolan, ku ndërthur kujtimet personale me një analizë muzikologjike dhe antropologjike të kolonës zanore të superprodhimit të Hollywood-it.
Për Zarin, filmi nuk është vetëm një rikthim te miti i Homerit, por edhe një udhëtim në kujtesën personale. Ajo kujton se e pa për herë të parë historinë e Uliksit në moshën pesëvjeçare në Kinema “Republika”, me filmin ku Bekim Fehmiu interpretonte heroin e Itakës. Pikërisht ky kujtim e shoqëron edhe gjatë shikimit të versionit të ri të Nolan.
Momenti që e ndal autoren nuk është një skenë lufte apo interpretimi i Matt Damon, por kolona zanore. Në një prej sekuencave të filmit, Zari thotë se ka njohur menjëherë timbrin karakteristik të fyejve të Gramshit, një tingull që, sipas saj, është pjesë e memories sonë muzikore kolektive.
Në analizën e saj, ajo argumenton se Hollywood-i kërkon vazhdimisht instrumente primitive dhe tinguj autentikë për të rindërtuar atmosferën e botës antike. Pikërisht për këtë arsye, sipas saj, fyejt shqiptarë mund të jenë bërë pjesë e bibliotekave ndërkombëtare të tingujve që përdorin kompozitorët e filmave.
Por pikërisht këtu nis edhe kritika e autores.
Sipas Eda Zarit, ndërsa tingulli udhëton deri në një nga produksionet më të mëdha të Hollywood-it, origjina e tij humbet rrugës. Publiku dëgjon një melodi që i shërben mitologjisë së filmit, por askush nuk mëson se ajo mund të vijë nga tradita muzikore shqiptare.
Autorja ngre pyetjen nëse kjo është pasurim i trashëgimisë sonë kulturore apo një formë e padukshme e zhveshjes së saj nga identiteti.
Ajo shtron edhe një debat më të gjerë: pse industria globale përdor vazhdimisht tingujt e Ballkanit për të përfaqësuar antikitetin europian, ndërsa rrallëherë evidentohet vendi apo kultura nga e cila burojnë këto motive muzikore.
Në fund të esesë, Zari arrin në përfundimin se muzika nuk njeh kufij dhe se një melodi mund të udhëtojë nga malet e Gramshit deri në ekranin më të madh të Hollywood-it. Megjithatë, ajo lë të hapur një pyetje thelbësore: kur një tingull shqiptar bëhet pjesë e një vepre universale pa u identifikuar si i tillë, a po fiton Shqipëria një vend në kulturën botërore, apo po humbet autorësinë e një pjese të trashëgimisë së saj?
Statusi i plotë në FB : https://www.facebook.com/share/1MzimTpd1e/?mibextid=wwXIfr
