Ndërsa turizmi shqiptar është përqendruar gjithnjë e më shumë te resortet luksoze të bregdetit dhe destinacionet e njohura alpine, gazeta britanike The Guardian i ka kushtuar një reportazh Shqipërisë tjetër, asaj të fshatrave të braktisura, kullave shekullore prej guri dhe familjeve që vazhdojnë të ruajnë traditën e mikpritjes.
Në reportazhin e publikuar këtë të shtunë, më 7 nëntor, gazetari dhe fotografi Nick St Oegger përshkruan një udhëtim në zonat më pak të vizituara të verilindjes së Shqipërisë, ku një projekt i ri synon t’i rikthejë në jetë kullat tradicionale, duke i shndërruar në bujtina për turistët.
Nisma e Shoqatës Shqiptare të Agroturizmit, e quajtur “Tower Trail”, parashikon një itinerar në këmbë prej më shumë se 160 kilometrash, që përshkon Mirditën, Matin, Bulqizën dhe Dibrën. Udhëtimi zgjat nëntë ditë dhe kalon nëpër fshatra të vjetër, pyje, pllaja malore dhe lugina lumenjsh.
Në qendër të këtij projekti janë kullat prej guri dhe druri, të ndërtuara dikur për të mbrojtur familjet gjatë konflikteve dhe për të strehuar udhëtarët. Shumë prej tyre u konfiskuan gjatë regjimit komunist dhe iu kthyen pronarëve në gjendje të rrënuar. Të tjera mbetën bosh pas emigrimit masiv dhe largimit të banorëve nga fshatrat gjatë viteve ’90 dhe 2000.
“Po i humbasim traditat sepse njerëzit nuk po qëndrojnë më këtu”, i thotë gazetës Nik Nikolli, drejtues i qendrës kulturore Infokulla në Rubik.
Sipas tij, në disa fshatra përgjatë itinerarit kanë mbetur vetëm një ose dy familje. Madje, bindja e banorëve për t’i kthyer shtëpitë në bujtina nuk ka qenë e lehtë, pasi marrja e parave nga një mik bie ndesh me traditën e hershme të mikpritjes.
Në kullat shqiptare, miku nuk largohej pa ngrënë
Një nga personazhet e reportazhit është 91-vjeçarja Hajrija Qerimi nga fshati Bruç, e cila kujton jetën në kullën e madhe të familjes së saj.
Ajo tregon se babai i saj ishte një fermer i njohur për bujarinë dhe se në tryezën e shtëpisë nuk kishte pothuajse kurrë më pak se dhjetë njerëz.
“Babai më mësoi që herët se kushdo që vinte në shtëpi duhej të pritej me ushqim dhe pije. E rëndësishme ishte që askush të mos largohej pa marrë mikpritjen më të mirë”, rrëfen ajo.
Gazetari britanik përshkruan se si udhëtimi shpesh zgjatej më shumë se parashikimi, sepse banorët e fshatrave i ftonin vazhdimisht për kafe, rrush, kumbulla dhe arra të sapovjela.
Nga puna në minierë te restaurimi i kullës së familjes
Në fshatin Dushaj, reportazhi ndalet te historia e Luli Hupit, i cili punoi për vite në një minierë për të kursyer paratë e nevojshme për restaurimin e kullës së familjes.
Ai e rindërtoi shtëpinë dhomë pas dhome dhe në vitin 2021 e hapi si bujtinë.
Sot Kulla Hupi bashkëpunon me më shumë se dhjetë familje të zonës që furnizojnë restorantin me mish, djathë, mjaltë, bukë dhe produkte të tjera vendase. Banorët angazhohen gjithashtu si guida për ecje malore, kalërim dhe gatime tradicionale.
Por Hupi nuk synon turizmin masiv.
“Njerëzit më thonë se jam budalla që nuk kam 50 tavolina në restorant. Por unë nuk dua 50 tavolina. Dua dhjetë dhe dua që njerëzit të rezervojnë një muaj përpara”, thotë ai.
Një tjetër histori është ajo e Labinot Murrjes, i cili së bashku me të atin ka krijuar Butterfly Camping në brigjet e Drinit të Zi, duke pastruar dhe sistemuar vetë terrenin.
Me vetëm tri kabina të vogla dhe hapësira për çadra, Murrja kërkon të tërheqë vizitorë që duan natyrën, aventurën dhe jetën e fshatit.
“Kjo punë nuk të bën të pasur. E bëj nga pasioni”, shprehet ai.
Një tjetër model turizmi për Shqipërinë
The Guardian e vendos këtë përvojë përballë zhvillimit të shpejtë të turizmit shqiptar dhe debateve për ndërtimin e resorteve luksoze në zona të mbrojtura bregdetare.
Gazeta kujton protestat e banorëve kundër projekteve të tilla dhe shqetësimet për zhvillimin e paqëndrueshëm të turizmit.
Ndërsa bregdeti dhe Alpet tërheqin pjesën më të madhe të vizitorëve, zonat rurale të brendshme vazhdojnë të përballen me shpopullimin dhe mungesën e mundësive ekonomike.
Restaurimi i kullave dhe ruajtja e traditës së mikpritjes mund t’u japin këtyre zonave një mundësi të re për zhvillim, pa humbur identitetin e tyre.
Sipas reportazhit, një dhomë dyshe në një kullë tradicionale kushton duke filluar nga rreth 35 paund nata. Udhëtimi i gazetarit është mbështetur nga Agjencia Gjermane për Bashkëpunim Ndërkombëtar, GIZ.
Në një Shqipëri ku turizmi po matet gjithnjë e më shumë me numrin e hoteleve, resorteve dhe vizitorëve, kullat e vjetra ofrojnë një tjetër përvojë: shtëpi ku historia nuk është dekor dhe mikpritja nuk ka lindur si biznes.
Burimi: The Guardian, Nick St Oegger, 7 nëntor 2026.
