Nga një dinasti e zhytur në gjak, te një monument që sfidoi edhe Mekën. Historia e Xhamisë Blu të Stambollit nuk është vetëm një rrëfim arkitekture, por edhe i ambicies, rivalitetit dhe skandaleve që ndryshuan Perandorinë Osmane.
Në zemër të Stambollit ngrihet një nga monumentet më të famshme të botës islame – Xhamia e Sulltan Ahmedit, e njohur në mbarë botën si Xhamia Blu. Me gjashtë minaret e saj dhe më shumë se 20 mijë pllaka qeramike me nuanca blu që zbukurojnë brendësinë, ajo është një simbol i qytetit prej më shumë se katër shekujsh.
Por pas bukurisë së saj fshihet një histori e mbushur me gjakderdhje, ambicie dhe polemika fetare.
Një sulltan adoleshent që trashëgoi një perandori të përgjakur
Kur Ahmedi I mori fronin osman në vitin 1603, ishte vetëm 13 vjeç. Babai i tij, Mehmedi III, kishte hyrë në histori për një nga aktet më të përgjakshme të Perandorisë Osmane: ekzekutimin e 19 vëllezërve të tij për të shmangur luftën për pushtet.
Pak muaj para se Ahmedi të bëhej sulltan, ishte vrarë edhe gjysmëvëllai i tij i madh, Mahmud.
I riu trashëgoi një perandori të fuqishme, por edhe një dinasti të njollosur nga vrasjet brenda familjes.
Një sfidë ndaj Hagia Sofisë
Në moshën 19-vjeçare, Ahmedi vendosi të ndërtonte një xhami që do të rivalizonte Hagia Sofinë, kryeveprën bizantine që ndodhej vetëm 300 metra larg.
Arkitekti Sedefkar Mehmed Ağa krijoi një ndër shembujt më të përkryer të arkitekturës klasike osmane, duke bashkuar elementët islamikë me trashëgiminë bizantine.
Por projekti shkaktoi menjëherë polemika.
Skandali i gjashtë minareve
Në atë kohë, xhamitë perandorake osmane ndërtoheshin zakonisht me maksimumi katër minare.
Ahmedi urdhëroi ndërtimin e gjashtë minareve, duke e vendosur xhaminë e tij në të njëjtin nivel me Xhaminë e Madhe të Mekës (Masjid al-Haram), vendi më i shenjtë i Islamit.
Vendimi shkaktoi zemërim në botën myslimane.
U përhapën zëra se sulltani po e konsideronte veten të barabartë me Profetin Muhamed.
Për të shuar polemikat, sipas traditës, Ahmedi financoi ndërtimin e një minareje të shtatë në Mekë, duke rikthyer dallimin mes dy faltoreve.
Pse quhet “Xhamia Blu”?
Emri nuk lidhet me pamjen e jashtme.
Brenda saj ndodhen mbi 20 mijë pllaka Iznik, të zbukuruara me motive lulesh dhe nuanca blu, ndërsa rreth 260 dritare mbushin sallën e lutjeve me një dritë që krijon një atmosferë pothuajse qiellore.
Në të kaluarën, llambadarët ndriçoheshin me vaj, ndërsa në to vareshin edhe vezë struci, sepse besohej se largonin merimangat.
Jo vetëm xhami
Kompleksi nuk ishte vetëm një vend lutjeje.
Ai përfshinte një medrese, spital, bujtinë, kuzhinë për të varfrit, pazarin Arasta dhe mauzoleumin e Sulltan Ahmedit, duke u kthyer në një qendër fetare, ekonomike dhe sociale për qytetin.
Vendimi që ndryshoi historinë osmane
Ahmedi I nuk la pas vetëm Xhaminë Blu.
Ai mori edhe një vendim që ndryshoi rrjedhën e Perandorisë Osmane.
Ndryshe nga paraardhësit e tij, ai refuzoi të vriste gjysmëvëllain e vogël për të siguruar fronin.
Në vend të ekzekutimeve, princat filluan të mbaheshin të izoluar në pallat, në të ashtuquajturin “Kafes” (“Kafazi”).
Historianët besojnë se kjo praktikë prodhoi sundimtarë pa përvojë politike dhe ushtarake, duke kontribuar në dobësimin gradual të Perandorisë Osmane gjatë shekullit XVII.
Një monument që i mbijetoi shekujve
Sulltan Ahmedi vdiq nga tifoja në moshën vetëm 27-vjeçare.
Por xhamia që ndërtoi vazhdon të jetë një nga monumentet më të vizituara në botë.
Pas një restaurimi gjashtëvjeçar, ajo u rihap plotësisht në vitin 2023 dhe mbetet një nga simbolet më të fuqishme të Stambollit – një kryevepër që lindi nga një periudhë e mbushur me rivalitete, skandale dhe gjakderdhje mbretërore.
