Një yll rreth 30 herë më masiv se Dielli, i ndodhur afërsisht 500 milionë vite-dritë larg Tokës, u dha astronomëve një mundësi jashtëzakonisht të rrallë: të ndiqnin procesin e vdekjes së tij që nga momentet e para të shpërthimit.
Gjithçka nisi në mars të vitit 2026, kur teleskopi hapësinor kinez Einstein Probe regjistroi një shpërthim të shkurtër rrezesh X.
Ky sinjal përfaqësonte atë që astronomët e quajnë “shock breakout”: momentin kur vala e goditjes e krijuar nga shembja e brendshme e yllit arrin sipërfaqen dhe shpërthen jashtë saj. Fenomeni zgjat shumë pak dhe për këtë arsye kapet jashtëzakonisht rrallë.
Astronomët aktivizuan teleskopë të tjerë dhe vazhduan ta monitoronin objektin ndërsa ai shndërrohej në supernovë.
Ylli i përkiste klasës Wolf-Rayet. Këto janë yje jashtëzakonisht masivë dhe të nxehtë, që para vdekjes kanë humbur pjesën më të madhe të shtresave të jashtme të hidrogjenit dhe heliumit.
Supernova e krijuar ishte e tipit Ic me linja të gjera, një kategori që shpesh lidhet me shpërthime shumë energjike dhe, në disa raste, me shpërthime rrezesh gama.
Pikërisht këtu erdhi surpriza.
Astronomët nuk panë shpërthimin e fuqishëm të rrezeve gama që mund të pritej.
Një shpjegim i mundshëm është se brenda yllit u krijuan avionë shumë të fuqishëm materiali, por ata nuk arritën të çanin shtresat e mbetura dhe të dilnin në hapësirë. Astronomët i quajnë këto “choked jets”, ose avionë të “mbytur”.
Vëzhgimi tregon se vdekja e yjeve masivë mund të jetë më komplekse nga sa sugjerojnë modelet e thjeshta.
Supernovat kanë rëndësi të jashtëzakonshme për historinë e universit. Në këto shpërthime krijohen dhe shpërndahen shumë nga elementet që më vonë përfundojnë në yje, planetë dhe madje në organizma të gjallë.
Në këtë rast, astronomët nuk panë vetëm pasojat e katastrofës. Ata kapën sinjalin e saj të parë dhe mundën të ndiqnin zhvillimin e ngjarjes, duke marrë një pamje të rrallë të çasteve kur një yll gjigant pushon së ekzistuari në formën që kishte për miliona vjet.
