Nga Mira Kaloshi, Brussels Times
Për çdo ditë, çdo mbrëmje, saktësisht në orën gjashtë, për dy javë rresht, njerëzit mblidhen në Sheshin “Skënderbej” në Tiranë, me këmbënguljen e një kombi që i mbijetoi gati pesëdhjetë viteve diktaturë dhe ende pret atë që supozohet të vijë më pas.
Demonstratat po rriten. Po ashtu po shtohen edhe thirrjet për dorëheqjen e kryeministrit. Serbia, jo shumë kohë më parë, përjetoi pothuajse të njëjtën gjë: protesta masive që zgjatën me javë të tëra. Vlerësimet evropiane tregojnë vazhdimisht të njëjtin model: sakrifikohen standardet mjedisore, korrupsioni vazhdon dhe mediat mbeten nën presion politik.
Të dy vendet kanë një kundërshtar të përbashkët: Jared Kushner. Në Shqipëri, planet e tij për resorte luksoze në zona të ndjeshme mjedisore shkaktuan një kryengritje. Në Serbi, protestuesit detyruan braktisjen e planeve për prishjen e ish-selisë së ushtrisë për t’i hapur rrugë një hoteli luksoz.
Por Kushneri nuk është problemi më i madh i Ramës dhe Vuçiçit. Ata kanë një problem më themelor: qytetarët e tyre nuk u besojnë më; ata kanë më shumë besim te Bashkimi Evropian. Shqipëria mbetet një nga vendet më proevropiane në rajon — më shumë se 90% e popullsisë mbështet anëtarësimin në BE — ndërsa vetëm një pakicë e vogël vazhdon t’u besojë institucioneve të veta.
Serbia pasqyron të njëjtin model: qytetarët nuk u besojnë institucioneve të vendit, ndërsa vazhdojnë ta shohin anëtarësimin në BE si një aspiratë kombëtare. Bashkimi Evropian është bërë pika e mbështetjes pikërisht sepse gjithçka vendase është lëkundur.
Ndërkohë, teatri politik përreth zgjerimit vazhdon pa ndërprerje. Në samitet evropiane, Rama e paraqet veten si kampionin e madh evropian të Shqipërisë. “Nuk ka alternativë,” deklaroi ai së fundmi në Mal të Zi. “Shqipëria i përket Bashkimit Evropian.” Vuçiçi luan një lojë tjetër, duke mbajtur njërin sy nga BE-ja dhe tjetrin nga Moska. Të dy liderët po minojnë standardet që kërkohen për anëtarësim, ndërsa shpërfillin paralajmërimet e Komisionit Evropian.
Rama i ka përshkruar protestat si një “luftë hibride” të orkestruar nga armiq të huaj. Me mijëra njerëz që mblidhen çdo mbrëmje në Sheshin “Skënderbej”, pa dyshim që do ta gjejë të ngushëllohet në këtë shpjegim. Ai ka mohuar çdo zhvillim domethënës në çështjen Kushner dhe është bërë gjithnjë e më konfrontues me gazetarët. Historia na sugjeron se politikanët që fillojnë ta trajtojnë shtypin si armik zakonisht nuk shfaqin forcë, por dobësi. Intervistat e fundit të Ramës me CNN dhe Top Channel në Shqipëri përputhen plotësisht me këtë model.
Pas kësaj shfaqjeje fshihet një strategji politike pa krye. Për vite me radhë, këta liderë menduan se një proces i ngadaltë anëtarësimi mund t’u shërbente më mirë sesa përfundimi i procesit. Anëtarësimi i plotë në BE do të impononte një kuadër detyrues rregullator dhe do të kufizonte ndjeshëm hapësirën e tyre për manovrim politik — procedura që asnjëri prej tyre nuk duket plotësisht i gatshëm t’i pranojë.
Statusi i vendit kandidat, përkundrazi, i mban të gjitha mundësitë mbi tavolinë. Ai u lejon të zgjedhin aleatë politikë sipas interesit të momentit, ndërsa përdorin premtimin e Evropës si burim legjitimiteti pa qenë kurrë të detyruar të arrijnë rezultate konkrete. Për Ramën, i cili siguroi mandatin e tretë pjesërisht mbi platformën e integrimit evropian, vetë premtimi është produkti. Anëtarësimi real mund të zbehte pikërisht pushtetin që ky premtim ndihmon të ruhet.
Por çdo strategji politike ka një datë skadence. Edhe e tyrja po afrohet. Një proces i ngadaltë anëtarësimi mund të blejë kohë, por nuk i ngrin shoqëritë që ata qeverisin. Në të dy vendet, të rinjtë kanë qenë në vijën e parë të protestave. Ata janë rritur duke qenë të rrethuar nga largimet — miq, të afërm dhe fqinj që u larguan sepse nuk shihnin të ardhme në vendin e tyre. Ata kanë pritur mundësi arsimimi dhe vende pune që nuk erdhën kurrë. Durimi i tyre është shteruar dhe, ndryshe nga brezi para tyre, ata nuk e vendosin më besimin te politika e brendshme.
Rama dhe Vuçiçi ende kanë një zgjedhje — megjithëse mund të pyesësh veten nëse tashmë është tepër vonë. Ata mund të rreshtohen me standardet e BE-së që dikur premtuan t’i mbronin, ose mund të vazhdojnë në rrugën e tyre të tanishme derisa të vijë momenti i faturës politike. Dhe ajo faturë do të vijë. E vetmja pyetje është kur.
Procesi i anëtarësimit mund të zvarritet për vite me radhë. Por në rrugë, qytetarët shqiptarë dhe serbë tashmë po kërkojnë përgjegjësi nga qeveritë e tyre duke iu referuar ligjeve dhe vlerave evropiane. Fakti që ky presion vjen nga poshtë nuk është një sinjal i vogël për një Bashkim Evropian, opinionet publike të të cilit mbeten të ndara mbi zgjerimin e BE-së.
