Njerëzimi ka një histori të gjatë të zhytes për të mbledhur ushqim nga fundi i detit, por sot zhytësit elitë të lirë po arrijnë thellësi më të mëdha se kurrë. Italiania Alessia Zecchini, e cila ka thyer mbi 40 rekorde botërore, në vitin 2023 arriti në një thellësi marramendëse prej 123 metrash me vetëm një frymëmarrje. Ajo është pjesë e një grupi shumë të rrallë njerëzish që kanë parë dritën e ditës nga mbi 100 metra thellësi oqeanike, një arritje që dikur mendohej e pamundur për trupin e njeriut.
Ekspertët po argumentojnë gjithnjë e më shumë se njerëzit mund të jenë më të përshtatur për zhytje sesa besohej më parë. Studime mbi grupe tradicionale si Bajau të Azisë Juglindore dhe Haenyeo të Koresë tregojnë se ata kanë zhvilluar aftësi të veçanta biologjike – si shpretka më e madhe që ruan oksigjen apo gjene që ulin presionin e gjakut – duke u mundësuar të kalojnë orë të tëra duke u ushqyer nën ujë.
Por këto rekorde nuk janë pa rrezik. Zecchini e di këtë shumë mirë, pasi në vitin 2017 humbi mikun dhe shoqëruesin e saj të sigurisë, Stephen Keenan, gjatë një zhytjeje në Blue Hole të Egjiptit, vend i njohur si “varreza e zhytësve”. Megjithatë, numri i viktimave nga zhytjet e lira mbetet relativisht i ulët krahasuar me rreziqet që përballojnë këta sportistë.
Studiuesit theksojnë se, megjithëse nuk mund të krahasohemi me gjitarët detarë si fokat apo balenat, trupi i njeriut ka mekanizma të veçantë mbijetese nën ujë: ngadalësim të rrahjeve të zemrës, shpërndarje të oksigjenit vetëm tek organet jetike dhe tolerancë më të lartë ndaj mungesës së oksigjenit përmes trajnimit. Për shumë shkencëtarë, këto zbulime hapin një pyetje të thellë: a jemi thjesht krijesa tokësore, apo kemi ende një pjesë të natyrës sonë që i përket detit?
