Lodhje e vazhdueshme, zbehje, mavijosje pa shkak apo një ënjtje që nuk largohet. Janë simptoma që shumë prindër mund t’i konsiderojnë të zakonshme, por që në disa raste mund të paralajmërojnë një sëmundje të rëndë. Një raportim i BBC-së sjell historitë e dy fëmijëve britanikë, te të cilët shenjat e para të kancerit u ngatërruan me lodhjen e shkollës apo alergjitë sezonale. Mjekët paralajmërojnë se njohja e hershme e simptomave mund të jetë vendimtare për diagnostikimin dhe trajtimin.
Kanceri te fëmijët është relativisht i rrallë, por në Mbretërinë e Bashkuar përbën shkakun kryesor të vdekjeve nga sëmundjet te fëmijët nën moshën 15 vjeç.
Sipas organizatës Cancer Research UK, rreth 1,900 fëmijë të moshës 0–14 vjeç diagnostikohen çdo vit me kancer. Megjithatë, më pak se një e treta e prindërve shprehen të sigurt se do të arrinin t’i dallonin simptomat e para.
Problemi është se shumë prej këtyre shenjave ngjajnë me shqetësime të zakonshme të fëmijërisë: lodhje, mungesë energjie, zbehje apo infeksione që përsëriten.
Amelia, 13-vjeçarja që u diagnostikua pas disa mavijosjeve
Amelia Carroll ishte vetëm 13 vjeçe kur, vitin e kaluar, u diagnostikua me leuçemi akute mieloide, një formë agresive e kancerit të gjakut.
Në fillim, asgjë nuk dukej veçanërisht shqetësuese.
Vajza lodhej më shumë se zakonisht dhe mbetej pa frymë edhe pas një aktiviteti të lehtë fizik. Familja mendonte se kjo lidhej me mungesën e formës fizike apo lodhjen pas shkollës.
Por më pas u shfaq një mavijosje e kuqe, pa ndonjë goditje të dukshme.
Tri ditë më vonë, në të dyja këmbët e Amelias u shfaqën mavijosje të tjera, të dhimbshme dhe të ngritura mbi lëkurë.
Gjatë një vizite rutinë te okulisti, u vunë re edhe enë të vogla gjaku të çara në sy, pa një shpjegim të qartë.
Nëna e saj, Gemma, kuptoi se diçka nuk shkonte.
Brenda dhjetë ditësh, mjekët konfirmuan diagnozën e leuçemisë dhe Amelia u shtrua në spital për të nisur trajtimin.
Nëna kujton momentin kur iu desh t’i tregonte së bijës të vërtetën.
“Kur i tregova se çfarë kishte, ajo më pyeti: ‘A kam kancer?’. I thashë po. Pastaj më pyeti nëse do të vdiste.”
Gemma u përpoq ta qetësonte, duke i shpjeguar se mjekët kishin një plan trajtimi dhe po bënin gjithçka për ta luftuar sëmundjen.
Sot Amelia është në remision, që do të thotë se nuk ka shenja të dallueshme të sëmundjes sipas vlerësimit mjekësor. Ajo është rikthyer në shkollë dhe kryen kontrolle të rregullta të gjakut dhe palcës së kockave çdo tre muaj.
Katër shenja që prindërit duhet të vëzhgojnë
Profesori Bob Phillips, onkolog pediatrik dhe ekspert pranë organizatës britanike për kancerin te fëmijët dhe të rinjtë, CCLG, u kërkon prindërve të tregojnë kujdes sidomos kur disa simptoma shfaqen njëkohësisht, vazhdojnë për një kohë të gjatë ose përkeqësohen.
Sipas tij, katër nga shenjat që meritojnë vlerësim mjekësor janë:
* Lodhja e pazakontë dhe e theksuar, veçanërisht kur fëmija nuk arrin të kryejë aktivitetet që më parë i bënte normalisht.
* Zbehja e dukshme, sidomos kur shoqërohet me dobësi apo mungesë energjie.
* Mavijosjet pa shkak të qartë, që shfaqen pa goditje ose trauma të njohura.
* Gungat apo ënjtjet që rriten ose nuk zhduken, veçanërisht kur ndryshojnë përmasat me kalimin e kohës.
Mjekët theksojnë se këto simptoma nuk nënkuptojnë automatikisht kancer. Ato mund të shkaktohen nga shumë sëmundje të tjera, shpesh të padëmshme.
Megjithatë, kur vazhdojnë, përkeqësohen ose shfaqen së bashku, nuk duhen neglizhuar.
Rregulli i treve që mund të ndihmojë diagnostikimin
Ekspertët britanikë po promovojnë një fushatë ndërgjegjësimi që përfshin atë që e quajnë “rregulli i treve”.
Sipas këtij udhëzimi për profesionistët e shëndetësisë, duhet të merret në konsideratë një referim për vlerësim të mëtejshëm nëse një fëmijë:
* Ka tri simptoma që vazhdojnë.
* Është paraqitur tri herë te mjeku për shqetësime që nuk janë shpjeguar.
* Ka simptoma të pashpjegueshme për tri javë.
Ky nuk është një kriter diagnostikues dhe as një arsye për të pritur tri javë kur shenjat janë shqetësuese. Qëllimi është të shmangen vonesat në rastet kur simptomat vazhdojnë pa një shpjegim të qartë.
Sipas profesor Phillips, disa lloje kanceri te fëmijët mund të përparojnë më shpejt sesa te të rriturit, ndaj diagnostikimi i hershëm është veçanërisht i rëndësishëm.
Historia e Jake, 13-vjeçarit që nuk arriti të mbijetonte
Jo të gjitha historitë kanë përfundimin e Amelias.
Jake Swinscoe ishte 13 vjeç kur u diagnostikua me një formë të rrallë të kancerit të indeve të buta, rabdomiosarkomë alveolare, në korrik të vitit 2023.
Simptomat e para dukeshin krejtësisht të zakonshme.
Ai kishte hundë të bllokuara, sy që lotonin dhe lodhje pas shkollës.
Familja mendonte se bëhej fjalë për alergji sezonale dhe lodhje nga fundi i vitit shkollor.
Vetëm kur në pjesën e sipërme të hundës iu shfaq një ënjtje, prindërit vendosën ta çonin te mjeku.
Ekzaminimet zbuluan një masë tumorale në hundë dhe në zgavrën e saj.
Jake iu nënshtrua nëntë cikleve të kimioterapisë dhe trajtimit me rrezatim protonik.
Por gjendja e tij u përkeqësua. Pas krizave konvulsive dhe efekteve të rënda të trajtimit, ai vendosi të mos vazhdonte terapinë.
Jake ndërroi jetë në shtëpi, më 26 prill 2024, vetëm dy javë përpara ditëlindjes së tij të 14-të.
Nëna e tij, Lynsey, kujton se djali nuk kishte frikë nga vdekja aq sa nga mundësia që njerëzit ta harronin.
“Ai më pyeste nëse njerëzit do ta kujtonin apo nëse të gjithë do ta harronin”, rrëfen ajo.
Pikërisht për këtë arsye, Lynsey ka vendosur të flasë publikisht për historinë e të birit.
Ajo dëshiron që emri i Jake të mos harrohet dhe që përvoja e familjes së saj të ndihmojë prindër të tjerë të njohin më herët shenjat e sëmundjes.
Tetë në dhjetë fëmijë mbijetojnë
Pavarësisht historive tragjike, të dhënat mjekësore tregojnë se trajtimi i kancerit te fëmijët ka përparuar ndjeshëm gjatë dekadave të fundit.
Në Mbretërinë e Bashkuar, më shumë se 80% e fëmijëve të diagnostikuar me kancer mbijetojnë të paktën pesë vjet, ndërsa shumë prej tyre jetojnë edhe për dekada pas trajtimit.
Megjithatë, mundësitë e mbijetesës ndryshojnë sipas llojit të kancerit, stadit të sëmundjes dhe përgjigjes ndaj trajtimit.
Profesori Phillips thekson se diagnostikimi më i shpejtë mund të ndihmojë jo vetëm në përmirësimin e rezultateve, por në disa raste edhe në shmangien e trajtimeve më intensive.
Sipas tij, rreth gjysma e fëmijëve me kancer në Mbretërinë e Bashkuar diagnostikohen brenda dy javësh, por për pjesën tjetër pritja mund të zgjasë shumë më tepër, ndonjëherë deri në disa muaj.
Ekspertët kërkojnë që këto vonesa të reduktohen.
Mesazhi për prindërit: Mos i neglizhoni ndryshimet e pazakonta
Historitë e Amelias dhe Jake tregojnë se simptomat e para të kancerit te fëmijët nuk janë gjithmonë dramatike.
Ndonjëherë ato fillojnë me një lodhje që duket e zakonshme, një mavijosje pa shpjegim apo një ënjtje që nuk largohet.
Shumica dërrmuese e fëmijëve që shfaqin këto shqetësime nuk kanë kancer. Por kur simptomat vazhdojnë, shtohen ose përkeqësohen, është e rëndësishme të kërkohet vlerësim mjekësor.
Prindërit nuk kanë pse të vendosin vetë diagnozën. Ajo që mund të bëjnë është të vërejnë ndryshimet, të mos i shpërfillin dhe të kërkojnë ndihmë në kohë.
Sepse, në disa raste, një kontroll i bërë herët mund të ndryshojë rrjedhën e një jete.
Burimi: BBC – Camilla Horrox, 12 tetor 2026.
