Të jesh fëmija i parë apo i dytë në familje mund të bëjë diferencë edhe për shëndetin. Një studim i Universitetit të Çikagos, i publikuar në Nature Health, ka analizuar të dhënat e 5,1 milionë familjeve me dy fëmijë në Shtetet e Bashkuara dhe ka zbuluar lidhje mes radhës së lindjes dhe rrezikut për një numër të madh sëmundjesh.
Studimi “Birth order and disease risk across the human phenome” ka shqyrtuar diagnozat e regjistruara nga viti 2003 deri në vitin 2024 për më shumë se 10 milionë persona. Qëllimi ishte të kuptohej nëse të qenit i parëlindur apo i dytëlindur lidhej me një probabilitet të ndryshëm për t’u diagnostikuar me 569 sëmundje dhe çrregullime.
Nga 418 sëmundje për të cilat kishte të dhëna të mjaftueshme, 150 treguan një lidhje statistikisht domethënëse me radhën e lindjes.
Te të parëlindurit rezultoi një rrezik më i lartë për çrregullime të neurozhvillimit, si autizmi dhe ADHD-ja, për sëmundje alergjike dhe imunitare, përfshirë alergjitë ushqimore dhe rinitin alergjik, si dhe për probleme dermatologjike, mes tyre aknet.
Te fëmijët e dytë, përkundrazi, rezultuan më të shpeshta problemet gastrointestinale, si gastriti, migrena, herpes zoster dhe çrregullimet e lidhura me abuzimin me substancat.
Një nga rezultatet më të forta lidhet me autizmin. Në krahasimin mes familjeve të ndryshme, fëmijët e dytë kishin rreth 26% probabilitet më të ulët për të marrë një diagnozë autizmi sesa të parëlindurit. Diferenca mbeti e pranishme, megjithëse u zvogëlua, edhe kur studiuesit krahasuan fëmijën e parë dhe të dytë brenda së njëjtës familje.
Kjo nuk do të thotë se të qenit i parëlindur rrit me 26% rrezikun për të zhvilluar autizëm. Studimi tregon një lidhje statistikore mes radhës së lindjes dhe diagnozës, por nuk provon se njëra shkakton tjetrën.
Te të parëlindurit rezultuan më të shpeshta edhe diagnozat e ADHD-së, tikëve, sindromës Tourette dhe çrregullimit obsesiv-kompulsiv, ndërsa diferenca më të vogla u konstatuan për ankthin, depresionin dhe çrregullimet e të ngrënit.
Për alergjitë, studiuesit sjellin si një nga shpjegimet e mundshme të ashtuquajturën “hipoteza e higjienës”. Fëmijët e dytë, duke u rritur që nga lindja me një vëlla ose motër më të madhe, mund të ekspozohen më herët ndaj një game më të gjerë mikrobesh. Kjo mund të ndihmojë në “stërvitjen” e sistemit imunitar dhe të ulë rrezikun për disa alergji.
Studimi zbuloi se rëndësi mund të ketë edhe diferenca e moshës mes fëmijëve. Për shembull, rreziku më i ulët për rinit alergjik i konstatuar te fëmijët e dytë zvogëlohej sa më e madhe të ishte diferenca e moshës me fëmijën e parë.
Megjithatë, autorët paralajmërojnë se rezultatet nuk duhet të interpretohen si një “fat biologjik” i përcaktuar nga radha e lindjes. Diferencat e rrezikut janë përgjithësisht të vogla dhe studimi evidenton korrelacione, jo marrëdhënie shkak-pasojë.
Një tjetër kufizim është se të dhënat vijnë nga familje amerikane me sigurim shëndetësor privat, ndaj rezultatet nuk mund të përgjithësohen automatikisht për të gjithë popullsinë.
Përfundimi i studiuesve është se radha e lindjes mund të jetë një prej shumë faktorëve biologjikë, familjarë dhe socialë që ndikojnë në shëndetin tonë gjatë jetës — por jo një faktor që përcakton se çfarë sëmundjesh do të zhvillojmë.
