Nga Peter Beaumont
Ndërsa Irani dhe SHBA bien dakord për një armëpushim të brishtë, konflikti i Izraelit ka rezultuar një dështim dhe, sipas kundërshtarëve, një “katastrofë politike”.
Në një luftë ku nuk ka pasur fitues, kryeministri i Izraelit duket se do të jetë humbësi më i madh, ndërsa hyn në një armëpushim të brishtë dhe të paqartë me Iranin.
Pas viteve të kërcënimeve të Benjamin Netanyahut ndaj Iranit, spektakleve të tij në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, dosjeve të dyshimta që u tundeshin vazhdimisht para syve të mediave botërore dhe presionit diplomatik ndaj presidentëve të njëpasnjëshëm amerikanë për të rënë dakord për një luftë kundër Iranit, konflikti i Izraelit ka rezultuar një dështim.
Vlerësimi i komunitetit amerikan të inteligjencës se parashikimet izraelite për ndryshim regjimi dhe revolucion në Iran ishin “qesharake” doli të ishte i saktë. Vlerësimi izraelit se lufta do të zgjaste në rastin më të mirë disa ditë, në rastin më të keq disa javë, rezultoi jashtëzakonisht larg realitetit.
Edhe dy ditë më parë, sipas Channel 12 të Izraelit, Netanyahu po e shtynte Donald Trumpin të mos pranonte një armëpushim. Për një ditë, presidenti amerikan lëshoi paralajmërime shkatërruese ndaj Teheranit dhe më pas u tërhoq, duke e lënë, sipas disa raportimeve, Izraelin mënjanë në vendimmarrje.
“Nuk ka pasur kurrë një katastrofë politike si kjo në gjithë historinë tonë. Izraeli nuk ishte as afër tryezës kur u morën vendimet për thelbin e sigurisë sonë kombëtare,” shkroi në X lideri kryesor i opozitës izraelite, Yair Lapid.
“Ushtria bëri gjithçka që iu kërkua dhe publiku tregoi një qëndrueshmëri të jashtëzakonshme, por Netanyahu dështoi politikisht, dështoi strategjikisht dhe nuk arriti asnjë nga objektivat që vetë kishte vendosur. Do të duhen vite për të riparuar dëmin politik dhe strategjik që Netanyahu shkaktoi për shkak të arrogancës, neglizhencës dhe mungesës së planifikimit strategjik.”
Edhe kreu i partisë së majtë Demokratët, Yair Golan, e quajti armëpushimin një “dështim strategjik” të Netanyahut.
“Ai premtoi një fitore historike dhe siguri për breza të tërë, por në praktikë morëm një nga dështimet strategjike më të rënda që Izraeli ka njohur ndonjëherë,” tha Golan në X. “Është një dështim total që rrezikon sigurinë e Izraelit për vitet që vijnë.”
Realiteti është se Netanyahu vuri gjithçka në lojë në këtë luftë dhe, duke dështuar të sigurojë rrëzimin e regjimit teokratik, kapjen e rezervave të uraniumit shumë të pasuruar në Teheran apo një dobësim real të shtetit iranian, pozicioni global i Izraelit – tashmë i dëmtuar rëndë nga veprimet e tij në Gaza, ku është akuzuar për gjenocid – është goditur edhe më tej.
Në planin e sigurisë, pavarësisht pretendimeve të Trumpit, fuqia e Gardës Revolucionare Islamike është forcuar, pasi Teherani – të paktën për momentin – ka arritur objektivin e tij kryesor: të mbijetojë një ofensivë njëmujore nga dy prej fuqive më të mëdha ushtarake në botë.
Sulmet kanë lënë një regjim të plagosur, por ende të paprekur, me asete të rëndësishme ushtarake, i cili ka të ngjarë të ndjekë një riarmatim të shpejtë ndërsa kërkon mundësi për t’u hakmarrë.
Këmbëngulja e Netanyahut për të vazhduar sulmet në Libanin jugor duket gjithashtu arrogante, duke qenë se synimi i deklaruar i Izraelit për të krijuar një zonë të re sigurie e vendos ushtrinë izraelite në përplasje të drejtpërdrejtë në terren me luftëtarët e Hezbollahut, të cilët historikisht kanë treguar se janë shumë të aftë për të luftuar në territorin e tyre.
Në këtë kontekst, bombardimet masive ajrore të Izraelit në Liban, të kryera pa paralajmërim, duken si një akt ndëshkues zhvendosjeje, pasi objektivat në Iran nuk u arritën.
Pasojat në opinionin publik dhe në diplomaci pritet të jenë edhe më serioze për Netanyahun dhe Izraelin. Në SHBA, veçanërisht, një konsensus politik që daton që nga vitet 1960 po shembet dukshëm. Roli i Izraelit në shtyrjen e Trumpit drejt luftës me Iranin është kritikuar si nga progresistët, ashtu edhe nga e djathta e ashpër e lëvizjes Maga, ndërsa mbështetja për Izraelin në përgjithësi ka rënë në nivelet më të ulëta historike, madje edhe mes votuesve hebrenj.
Pastaj është edhe pasojat e brendshme për Netanyahun në një vit zgjedhor në Izrael. Larg nga transformimi i situatës së sigurisë së Izraelit, ai do të dalë nga lufta pa arritur asnjë nga objektivat kryesore që kishte premtuar.
Pavarësisht cinizmit të dokumentuar mirë të Netanyahut në shpalljen e zakonshme të arritjeve të përkohshme, për izraelitët do të jetë e qartë se, larg nga eliminimi i asaj që ai e ka përshkruar prej kohësh si një kërcënim “ekzistencial”, kushtet mbeten kryesisht të pandryshuara.
Udhëheqësi suprem i Iranit, Ali Khamenei, mund të jetë i vdekur, por djali i tij më radikal e ka zëvendësuar. Në vend që të mbyllej kapitulli i programit bërthamor të Iranit, plani me 10 pika i Teheranit – që Trump tha se ishte një bazë e pranueshme për negociata – duket se përfshin pranimin e së drejtës së Iranit për të pasuruar uranium, edhe pse Trump e mohoi se kjo ishte pjesë e marrëveshjes.
Të paktën për momentin, kushtet e bisedimeve SHBA-Iran tregojnë për diçka më të afërt me kornizën e marrëveshjes bërthamore ndërkombëtare të Barack Obamës – të cilën Netanyahu u përpoq aq shumë ta sabotonte dhe nga e cila Trump u tërhoq – sesa me një realitet të ri.
Për disa, si korrespondenti i çështjeve ushtarake të Haaretz, Amos Harel, dështimi ishte i paracaktuar në planet e luftës së Netanyahut.
“Shumë nga dobësitë e përbashkëta të administratës aktuale amerikane dhe të sistemit izraelit nën Netanyahun dolën në pah: një prirje për të luajtur bixhoz mbi bazën e dëshirave të pabazuara, plane të cekëta dhe të papjekura mirë, shpërfillje ndaj ekspertëve dhe përdorim agresiv të presionit për t’i detyruar ata të përshtasin pikëpamjet e tyre me dëshirat e udhëheqjes politike,” tha Harel.
Do të jetë e qartë edhe për izraelitët se konflikti i muajit të fundit ishte një mundësi që ndodh një herë në jetë për të zhvilluar një fushatë të këtij shkalle me mbështetje të plotë amerikane. Mund të ketë shpërthime të tjera tensioni, por mundësia që armiqësi të tilla të vazhdueshme të përsëriten duket e vogël.
Trump u tërhoq në momentin e përshkallëzimit më të rrezikshëm, përfshirë çështjen e dërgimit të trupave tokësore, një veprim jashtëzakonisht jopopullor në SHBA për shkak të kostos së madhe dhe dëmit të rëndë që do t’i shkaktonte ekonomisë globale.
Nuk do t’i ketë shpëtuar askujt fakti se, pasi siguroi luftën që kishte kërkuar prej kohësh – dhe pasi e pa atë të dështonte – Netanyahu nuk ka shumë gjasa të marrë një mundësi të dytë me mbështetjen e SHBA.
Duke qenë se kjo ka qenë për vite me radhë një nga pikat kryesore të retorikës politike të kryeministrit izraelit, dikush mund të pyesë: çfarë kuptimi ka tani ai?
“Është tashmë hera e katërt radhazi – në Gaza, një herë në Liban dhe dy herë në Iran – që mburrjet e tij për fitore totale dhe eliminim të kërcënimeve ekzistenciale janë ekspozuar si premtime boshe,” shkroi Harel.
