Polonia është përfshirë në një krizë të rëndë politike dhe institucionale, në qendër të së cilës ndodhet Gjykata Kushtetuese dhe përpjekja e qeverisë së kryeministrit Donald Tusk për të ndryshuar drejtimin dhe përbërjen e saj. Përplasja ka arritur deri te pezullimi i drejtuesve të Gjykatës, vendosja e policisë rreth institucionit dhe akuzat e presidentit të Republikës për marrje me forcë të kontrollit mbi një organ kushtetues.
Kriza shpërtheu të premten, më 30 tetor, kur gjyqtarja Anna Korwin-Piotrowska, e zgjedhur nga shumica aktuale parlamentare, njoftoi pezullimin për një muaj të presidentit të Gjykatës Kushtetuese, Bogdan Święczkowski, dhe zëvendësit të tij, Bartłomiej Sochański. Ajo deklaroi se kishte marrë drejtimin e institucionit, një vendim që u kundërshtua menjëherë nga dy drejtuesit dhe nga presidenti i vendit.
Në këtë mënyrë, Gjykata Kushtetuese u gjend përballë një situate të pazakontë: dy autoritete që pretendojnë drejtimin e të njëjtit institucion, ndërsa ligjshmëria e vendimit të pezullimit mbetet e kontestuar.
Në themel të konfliktit qëndron kontrolli mbi Gjykatën Kushtetuese, drejtuesit dhe një pjesë e gjyqtarëve të së cilës janë emëruar gjatë qeverisjes së mëparshme konservatore të partisë Ligj dhe Drejtësi (PiS). Qeveria Tusk, e ardhur në pushtet në vitin 2023, argumenton se po përpiqet të rikthejë pavarësinë e drejtësisë, pas reformave të mëparshme që u kritikuan edhe nga Bashkimi Evropian.
Por presidenti Karol Nawrocki dhe opozita konservatore e konsiderojnë ndërhyrjen aktuale një përpjekje të shumicës qeverisëse për të marrë nën kontroll Gjykatën Kushtetuese dhe për të larguar drejtuesit që nuk i përkasin kampit të saj politik.
Përplasja është përshkallëzuar prej muajsh për shkak të mosmarrëveshjeve mbi emërimin e gjyqtarëve të rinj. Presidenti ka refuzuar të pranojë betimin e disa gjyqtarëve të zgjedhur nga Parlamenti, ndërsa drejtuesit ekzistues të Gjykatës nuk i kanë lejuar ata të ushtrojnë funksionet e tyre. Qeveria e konsideron këtë bllokim të paligjshëm, ndërsa pala tjetër kundërshton vlefshmërinë e marrjes së detyrës pa betimin përpara presidentit.
Zhvillimet e së premtes e kthyen konfliktin juridik në një krizë të hapur shtetërore. Forca të shumta policie u vendosën rreth Gjykatës Kushtetuese në Varshavë, ndërsa mbështetës të opozitës u grumbulluan për të kundërshtuar pezullimin e drejtuesit të saj. Gjatë protestave pati tensione dhe përplasje me policinë, e cila njoftoi ndalimin e tre personave.
Presidenti Karol Nawrocki, i cili po udhëtonte drejt Senegalit për një vizitë zyrtare, urdhëroi kthimin e avionit në Poloni dhe shkoi gjatë natës në selinë e Gjykatës Kushtetuese. Mbërritja e tij u shoqërua me një përballje të tensionuar me gjyqtarët që mbështesin ndryshimin e drejtimit të institucionit.
Të shtunën, më 31 tetor, presidenti akuzoi qeverinë Tusk për marrjen me forcë të kontrollit mbi një institucion kushtetues, duke e cilësuar situatën kërcënim për rendin kushtetues dhe sigurinë e brendshme të vendit. Ai kërkoi tërheqjen e policisë nga Gjykata dhe thirri drejtuesit e grupeve parlamentare në konsultime urgjente.
Nga ana tjetër, kryeministri Donald Tusk ka mbrojtur veprimet e ndërmarra, duke deklaruar se qeveria po përmbush detyrimin e saj për rivendosjen e sundimit të ligjit. Sipas tij, drejtuesit e Gjykatës Kushtetuese kanë penguar funksionimin normal të institucionit dhe marrjen e detyrës nga gjyqtarët e zgjedhur ligjërisht.
Situata ka shkaktuar shqetësim edhe ndërkombëtar. Ambasadori amerikan në Poloni, Tom Rose, u ka bërë thirrje palëve të shmangin veprimet që mund të shkaktojnë dhunë ose përshkallëzim të mëtejshëm.
Polonia ndodhet tashmë përpara një konflikti që shkon përtej emrave të drejtuesve të Gjykatës Kushtetuese. Në diskutim është se kush ka autoritetin të vendosë për përbërjen dhe drejtimin e institucionit që kontrollon kushtetutshmërinë e ligjeve dhe vendimeve të pushtetit. Ndërsa qeveria e paraqet ndërhyrjen si reformë për të rikthyer ligjshmërinë, presidenti dhe opozita e akuzojnë se po synon nënshtrimin e Gjykatës Kushtetuese ndaj shumicës politike.
Deri tani, asnjë autoritet gjyqësor nuk e ka zgjidhur përfundimisht mosmarrëveshjen për drejtimin e Gjykatës, duke e lënë Poloninë në një krizë institucionale me përmasa të pazakonta për një vend anëtar të Bashkimit Evropian.
