Nga Gavin Voss
Arrestimi i fundit i trafikantit të dyshuar shqiptar të drogës, Ervin Mata, në Brazil, është shembulli më i fundit i mënyrës se si ofruesit e shërbimeve kriminale me origjinë nga Ballkani operojnë në Amerikën Latine.
Mata, i cili u arrestua më 26 prill pranë São Paulos, akuzohet se ka shërbyer si urë lidhëse mes furnizuesve të Amerikës së Jugut dhe blerësve europianë për një organizatë kriminale ballkanike që mbikëqyrte dërgesat e kokainës nga Brazili drejt Europës përmes porteve në vende si Spanja dhe Gjermania.
Mata është pjesë e një liste të gjatë trafikantësh ballkanikë që janë arrestuar ose vrarë në Amerikën Latine. Këta aktorë kriminalë — që vijnë nga vende si Shqipëria, Serbia dhe Mali i Zi, me një histori mafiesh të fuqishme — janë bërë aktorë kyç në trafikun e kokainës dhe skemat e pastrimit të parave në rajon.
Në vend që të ndërtojnë bastione territoriale si grupet tradicionale kriminale latino-amerikane, kriminelët ballkanikë janë integruar përgjatë një zinxhiri gjithnjë e më të fragmentuar të furnizimit me kokainë, duke menaxhuar rrugët, logjistikën dhe marrëdhëniet e nevojshme për të lëvizur kokainën nga qendrat e prodhimit në Ande drejt tregjeve në rritje të konsumit në Europë.
Më poshtë, shpjegojmë rolet kryesore që mbushin aktorët kriminalë ballkanikë në rajon.
Emisarët
Grupet kriminale me origjinë ballkanike janë konsoliduar si portierë kyç të tregut në rritje të kokainës në Europë. Ata shpërndajnë kokainë në qytete në të gjithë kontinentin, duke furnizuar organizata kriminale lokale dhe blerës me shumicë.
Rrjetet kriminale ballkanike zakonisht janë të decentralizuara, të bazuara në besnikëri familjare dhe aleanca biznesi më shumë sesa në anëtarësi në një grup specifik kriminal, lehtësisht të identifikueshëm. Për të negociuar marrëveshje, ata dërgojnë individë në vende prodhuese dhe eksportuese droge si Kolumbia, Ekuadori dhe Brazili, ku negociojnë marrëveshje me prodhuesit dhe bashkëpunojnë me grupe lokale që lëvizin dhe magazinojnë drogën. Kështu, emisarët eliminojnë ndërmjetësit lokalë, duke rritur fitimet për organizatën e tyre. Mata, për të cilin autoritetet shqiptare besojnë se është i lidhur me një organizatë kriminale ballkanike, duket se ka qenë një prej këtyre figurave.
SHIH GJITHASHTU: Mbulimi i linjës së kokainës drejt Europës
Por ka edhe të tjerë. Njëri prej tyre ishte Dritan Rexhepi, një kriminel shqiptar, karriera e gjatë e të cilit përfshinte arratisje nga burgjet në Itali dhe Belgjikë. Ai ishte një emisar i profilit të lartë për Kompania Bello, një rrjet shqiptar i përbërë nga 14 familje kriminale. Rexhepi u ndalua në Ekuador së bashku me një ngarkesë kokaine në vitin 2014, por vazhdoi të koordinojë dërgesa me grupe kriminale kolumbiane dhe ekuadoriane nga pas hekurave deri në lirimin e tij në vitin 2021. Rexhepi u arrestua më pas në Turqi në vitin 2023 dhe aktualisht po përballet me gjyq në Shqipëri. Ndërsa Europol pretendoi se e kishte çmontuar plotësisht Kompania Bello në vitin 2020, disa ish-anëtarë vazhdojnë të jenë lojtarë të rëndësishëm në tregtinë e kokainës në Amerikën Latine.
Në një tjetër shembull, Clan Farruku, një organizatë kriminale shqiptare e bazuar në familje, koordinonte dërgesa kokaine mes Ekuadorit dhe Spanjës. Ata dyshohet se dërguan emisarë në Ekuador për të koordinuar me grupet ekuadoriane eksportin e kokainës. Një prej këtyre emisarëve, Ergys Dashi, u vra në qytetin-port të Guayaquil në shkurt 2022, vetëm pak ditë pasi autoritetet spanjolle sekuestruan dy ton kokainë në Cádiz, që më pas u lidhën me Clan Farruku.
Specialistët e pavarur të trafikut
Në raste të tjera, kriminelët ballkanikë në Amerikën Latine veprojnë në mënyrë të pavarur dhe oportuniste, duke shfrytëzuar aftësitë e tyre në biznes dhe lidhjet personale me prodhuesit, rrjetet lokale dhe blerësit me shumicë në Europë, në vend që të punojnë në emër të një grupi specifik me bazë në Europë.
Dritan Gjika, një shqiptar që u zhvendos në Ekuador dhe më vonë u bë shtetas ekuadorian, ishte një prej këtyre trafikantëve të pavarur me ndikim. Gjika nuk kishte asnjë lidhje të provuar me ndonjë grup kriminal ballkanik. Në vend të kësaj, ai dyshohet se krijoi aleanca drejtpërdrejt me prodhues kolumbianë dhe bashkëpunoi me grupe ekuadoriane që lëviznin, magazinonin dhe kontaminonin kontejnerë transporti me kokainë në Guayaquil. Si mbulim për aktivitetet e tij të trafikut, Gjika dyshohet se krijoi një rrjet kompanish të ligjshme eksporti që dërgonin produkte si bananet — një nga eksportet kryesore të Ekuadorit — drejt porteve europiane.
SHIH GJITHASHTU: Trafikanti pionier shqiptar që pushtoi tregtinë e drogës në Ekuador
Shtrirja e Gjikës përfshinte edhe negocimin e çmimit të dërgesave të kokainës në Europë me një numër blerësish me shumicë me bazë në qytete-port përgjatë kontinentit, sipas mesazheve tekstuale të parë nga Organized Crime and Corruption Reporting Project. Gjika u kap në qershor 2025 në Abu Dhabi dhe pret ekstradimin drejt Ekuadorit, ku kërkohet për akuza për krim të organizuar dhe korrupsion.
Gjika nuk ishte i vetmi shqiptar në Ekuador që krijoi hapësirë në tregtinë e kokainës si aktor i pavarur. Adriatik Tresa dhe Arber Çekaj përdorën modele të ngjashme me atë të Gjikës, duke krijuar bizneset e tyre të eksportit në Ekuador që shërbenin si mbulim për trafikun e kokainës.
Të dy dyshohet se fshehnin kokainë në ngarkesa bananesh drejt Europës. Tresa u vra me armë zjarri në një periferi të Guayaquil në vitin 2020, ndërsa Çekaj u arrestua në Gjermani në vitin 2018.
Ekspertët e krimit financiar
Qoftë të lidhur me një grup apo të pavarur, shumë aktorë kriminalë ballkanikë në Amerikën Latine janë specializuar në pastrimin e parave nga operacionet e tyre të trafikut të drogës ose nga puna për grupe lokale apo europiane.
Gjika, trafikanti i pavarur shqiptar, përdori kompanitë e tij fasadë për të pastruar mbi 31 milionë dollarë përmes sistemit financiar të Ekuadorit mes viteve 2015 dhe 2024, sipas prokurorëve.
Në nëntor 2025, Departamenti Amerikan i Thesarit vendosi sanksione ndaj 27 individëve dhe entiteteve të lidhura me një skemë pastrimi parash me bazë në Meksikë, e drejtuar nga familja kriminale shqiptare Hysa. Autoritetet amerikane pretendojnë se rrjeti — që operonte me Kartelin Sinaloa — pastron para të drogës përmes kazinove dhe restoranteve luksoze në Sinaloa, Sonora dhe shtete të tjera meksikane.
Pastrimi i parave ishte gjithashtu një aktivitet kyç kriminal i shtetasit serb Jezdimir Srdan, i cili, pasi siguroi një lirim të hershëm kontrovers nga burgu në Ekuador për akuza trafiku droge në vitin 2018, u rikap në vitin 2024 dhe u dënua me 10 vite burg për pastrim parash.
