Një studim i ri gjenetik, i publikuar sot në revistën Nature Human Behaviour, ka ofruar pamjen më të qartë deri më tani për origjinën e popullit shqiptar, duke zbuluar rrënjë të thella në Ballkan dhe një vazhdimësi të pazakontë që nga Epoka e Bronzit deri në ditët e sotme.
Shqiptarët janë një popull relativisht i vogël në Ballkan, por historia e tyre ka tërhequr prej kohësh vëmendjen e studiuesve. Gjuha shqipe zë një vend unik në Europë: së bashku me greqishten, ajo është dega e vetme e mbijetuar e gjuhëve të lashta ballkanike. Megjithatë, origjina e shqiptarëve dhe lidhjet e gjuhës së tyre me këto grupe të zhdukura kanë mbetur për një kohë të gjatë të paqarta, duke nxitur debate të forta mes historianëve dhe gjuhëtarëve.
Për t’iu përgjigjur këtyre pyetjeve, një ekip ndërkombëtar studiuesish analizoi mbi 6,000 genome të lashta nga Ballkani dhe Euroazia Perëndimore, si dhe 74 genome të reja nga shqiptarët e sotëm. Duke përdorur metoda të avancuara statistikore, studiuesit arritën të gjurmojnë lidhje gjenetike që shtrihen mijëra vite pas në kohë.
Rezultatet tregojnë se, ndryshe nga pjesë të tjera të Europës Juglindore që u transformuan nga migrime të mëdha në antikitetin e vonë dhe në mesjetën e hershme, paraardhësit e shqiptarëve modernë mbetën relativisht të paprekur. Terreni malor ka shërbyer si një strehë natyrore, duke ruajtur lidhjet gjenetike me popullsitë e lashta të Ballkanit Perëndimor dhe Qendror.
Studiuesit theksojnë se shqiptarët përfaqësojnë një nga shembujt më të qartë të vazhdimësisë gjenetike afatgjatë në Ballkan. Analizat tregojnë gjithashtu se ata rrjedhin nga një popullsi relativisht e vogël dhe e qëndrueshme, çka lidhet me izolimin dhe kontaktet e kufizuara me popullsi të tjera ndër shekuj.
Studimi identifikon edhe ndikime të ndryshme nga popullsi të Evropës Lindore, sidomos në zona ku ka pasur kontakte historike me popullsi sllave. Ky model përputhet me të dhënat gjuhësore, si huazimet dhe toponimet sllave në shqip, duke krijuar një lidhje të rrallë mes gjenetikës dhe gjuhësisë.
Një nga zbulimet më domethënëse lidhet me një individ të shekujve IX–X nga Shtika në Shqipërinë e Jugut, i cili rezulton gjenetikisht më i afërt me shqiptarët e sotëm se çdo popullsi tjetër e njohur. Ky është një nga provat e para direkte që komunitete të lidhura me shqiptarët ekzistonin në jug të vendit shumë kohë përpara se gjuha shqipe të dokumentohej në shkrim.
Studimi konfirmon gjithashtu se gegët dhe toskët kanë një origjinë të përbashkët, por ruajnë dallime të vogla gjenetike që pasqyrojnë historinë e vendosjes dhe ndërveprimeve rajonale.
Në përfundim, studimi arrin në konkluzionin se shqiptarët rrjedhin kryesisht nga popullsi autoktone të Ballkanit, duke ruajtur një vijimësi të fortë gjenetike dhe identitare përgjatë mijëra viteve, pavarësisht migrimeve dhe tronditjeve historike në rajon. Studimi “Ancient DNA evidence for the history of the Albanians” është publikuar në Nature Human Behaviour.
