Nga Genc Sejko
Edhe pse është shumë herët për të vlerësuar nëse armëpushimi në Iran do të transformohet në një marrëveshje të qëndrueshme paqeje, shenjat e para tregojnë për një fitore amerikane si të Pirros në Iran. Lufta që filloi pa asnjë plan konkret dhe me inteligjencë që më pas u vërtetua se ishte komplet false premtonte një fund të shpejtë të regjimit të Iranit dhe shkatërrim të kapaciteteve ushtarake iraniane.
Edhe pse SHBA dhe Izraeli arritën të eliminojnë kupolën drejtuese në Iran, regjimi vazhdon të jetë në këmbë. Deri në minutën e fundit, kapacitetet ushtarake të Iranit vazhduan të sulmojnë interesat izraelito-amerikane në rajon.
Armëpushimi që u arrit në minutën e fundit është bazuar në një plan me 10 pika, të diktuar nga Irani dhe jo nga SHBA. Vetëm ky fakt do të ishte i mjaftueshëm për të kuptuar se kush ka fituar në konfliktin e fundit në rajon.
Në këtë plan, e vetmja arritje e SHBA është hapja e Ngushticës së Hormuzit, edhe pse kjo do të bëhet nën supervizimin e Iranit dhe me një tarifë.
Pra, një ngushticë ku kalimi ishte falas para dy muajsh do të tarifohet në vazhdim. Fondet që do të mblidhen nga ky tarifim do të shkojnë për rindërtimin e dëmeve të shkaktuara nga lufta. Këtë kosto do ta paguajë tek pompa e naftës dhe raftet e supermarketeve çdo qytetar në botë, duke përfshirë edhe ata amerikanë.
Por kjo është vetëm pika e parë e marrëveshjes. Nëntë të tjerat tregojnë edhe më qartë balancën reale të forcës në terren.
Së pari, Irani ruan të drejtën për të vazhduar programin e tij bërthamor për qëllime civile, pa u detyruar të çmontojë infrastrukturën ekzistuese. Kjo do të thotë se kapaciteti teknologjik dhe shkencor i ndërtuar ndër vite mbetet i paprekur.
Së dyti, të gjitha sanksionet e reja të vendosura gjatë konfliktit do të hiqen gradualisht, duke i dhënë ekonomisë iraniane një frymëmarrje të menjëhershme.
Së treti, do të krijohet një fond ndërkombëtar për rindërtimin e zonave të dëmtuara, ku një pjesë e madhe e financimit do të vijë indirekt nga tarifat e transportit të energjisë në Gjirin Persik.
Së katërti, prania ushtarake amerikane në disa baza në rajon do të reduktohet, duke ulur presionin direkt mbi kufijtë iranianë.
Së pesti, milicitë aleate të Iranit në rajon nuk përfshihen në marrëveshje dhe nuk detyrohen të çarmatosen, gjë që i lë Teheranit një instrument të rëndësishëm ndikimi strategjik.
Së gjashti, Izraeli dhe SHBA angazhohen të ndalojnë operacionet e fshehta brenda territorit iranian, përfshirë sabotimet dhe atentatet ndaj figurave shtetërore apo shkencëtarëve.
Së shtati, hapet një kanal i përhershëm diplomatik midis Iranit dhe fuqive perëndimore për negociata të ardhshme, duke i dhënë Teheranit një status më të fortë negociues në skenën ndërkombëtare. Ndërkohë, SHBA-ve do t’u duhet të ulen në tavolinë me ata që deri dje ishin në listat e tyre për eliminim.
Së teti, Irani merr garanci sigurie se nuk do të ketë tentativa për ndryshim regjimi përmes ndërhyrjes ushtarake. Pra regjimi jo vetëm që nuk ra, por u zëvendësua me një lidership më të ri dhe, sipas informacioneve, edhe më radikal se ai që ekzistonte.
Së nënti, vendet e rajonit do të përfshihen në një mekanizëm të ri sigurie kolektive ku Irani është një nga aktorët kryesorë.
Dhe së dhjeti, marrëveshja njeh de facto rolin e Iranit si fuqi rajonale në Lindjen e Mesme, diçka që për dekada është kundërshtuar nga politika amerikane.
Kur të gjitha këto pika shihen së bashku, rezultati i konfliktit duket shumë më kompleks sesa narrativa fillestare e një fitoreje të shpejtë ushtarake. Në vend që të dobësohej përfundimisht, Irani ka arritur të mbijetojë politikisht, të ruajë kapacitetet strategjike dhe të dalë nga lufta me një rol të konsoliduar në rajon.
Në këtë kuptim, edhe nëse Washingtoni mund të shpallë një sukses taktik, realiteti strategjik i ngjan më shumë një fitoreje si ajo e Pirros: një fitore e shtrenjtë, me kosto të mëdha dhe me përfitime shumë më të kufizuara sesa pritej.
