Nga Muriel
Në skenën politike shqiptare, ku kufiri mes teatrit dhe realitetit shpesh fshihet nën pluhurin e kantiereve, lëvizjet e fundit të Erion Braçes kundër “kastës” së Bashkisë së Tiranës ngjajnë me një orvatje donkishoteske. Por, përtej retorikës së “rebelit të brendshëm”, qëndron një e vërtetë e pakundërshtueshme matematike: Tirana e sotme nuk është një aksident urban, por produkti i rafinuar i një inxhinierie politike 25-vjeçare, e shkruar dhe e firmosur nga e njëjta vulë.
Përpara se të kërkojë përgjegjësi te muret, dikush duhet t’i kujtojë Erion Braçes se arkitektura e një monopoli dhe gjashtë aktet e rënies u gatuan nga dora e partisë së tij; themelet e kësaj godine i hodhën tre mandatet e Edi Ramës dhe po i lartësojnë në absurd tre mandatet e Erion Veliajt. Siç shprehej dikur Albert Einstein, “bota nuk do të shkatërrohet nga ata që bëjnë keq, por nga ata që shikojnë dhe nuk bëjnë asgjë”; një reflektim ky që rëndon mbi heshtjen e gjatë të Braçes ndërsa qyteti shndërrohej në një laborator të “Rilindjes”. Tranzicioni nga ngjyrat e para mbi fasada te kullat e fundit mbi trotuare shënon rrugëtimin nga shpresa estetike te kanibalizimi urban, ku Tirana nuk u rrit, por u fry, duke u shfrytëzuar si një aset likuid për të ushqyer një sistem që funksionon mbi parimin: beton për pushtet dhe pushtet për beton.
Në këtë klimë ku llogaritë politike prevalojnë mbi interesin publik, alkimia e parave të errëta dhe lavatriçja nën “skyline” janë shndërruar në motorin e vërtetë të ekonomisë lokale. Sektori i ndërtimit në kryeqytet ka pushuar së qeni një treg për strehimin e qytetarëve, duke u shndërruar në një depozitë vlerash për narkomafian dhe oligarkinë. Tirana është shndërruar në një parajsë të pastrimit të parave, ku çmimi i metrit katror nuk përcaktohet nga kërkesa, por nga nevoja për të “zbardhur” thasët e krimit. Në një realitet të tillë, ku korrupsioni tenton të bëhet pjesë e rendit kushtetues, “e vërteta shndërrohet në një akt revolucionar”, siç do të thoshte George Orwell. Në këtë ekuacion, qytetari i thjeshtë mbetet thjesht një “dëm kolateral”, një figurë pa rëndësi në tabelën e Monopolit ku oligarkët dhe pushteti ndajnë blloqet e fundit të ajrit.
E gjithë kjo skemë kulmon me dështimin ndaj qytetarit, ku qyteti trajtohet si mall dhe jo si shtëpi, duke e kthyer hapësirën jetësore në një mall të paarritshëm. Rritja artificiale e çmimeve ka dëbuar shtresën e mesme drejt periferisë, ndërsa privatizimi i çdo metri katror ka vrarë mushkëritë e qytetit, duke e detyruar qytetarin të mbijetojë në asfiksi urbane. Modelet e korrupsionit të tipit “5D” dëshmojnë se abuzimi nuk është më një incident, por është vetë sistemi i operimit të një administrate që e ka tjetërsuar misionin e saj publik në shërbim të përfitimit klanor.
Kur Braçe apo kushdo tjetër brenda kësaj mazhorance tenton të pozicionohet si opozitë e vetvetes, publiku me të drejtë pyet nëse kemi të bëjmë me një pendesë pa pendim apo thjesht me një manovër për të ruajtur statuskuonë. Tirana nuk ka nevojë për një “fytyrë të re” të të njëjtit regjim që thjesht ndërron rojet në hyrje të kullave; ajo ka nevojë për një shkëputje radikale nga modeli ku qyteti shihet si plaçkë lufte. Pa pranuar përgjegjësinë e gjashtë mandateve që e sollën kryeqytetin në këtë pikë krize, çdo kritikë mbetet thjesht një zhurmë politike për të shpërndarë vëmendjen nga skena e vërtetë e krimit: një qytet i vrarë në emër të pastrimit të parave dhe interesave të një grushti njerëzish.
