Një dhimbje e fortë dhe e menjëhershme në ballë pas konsumimit të akullores apo pijeve shumë të ftohta është një përvojë që shumica e njerëzve e kanë provuar të paktën një herë. E njohur si “brain freeze” ose “dhimbja e akullores”, kjo gjendje është zakonisht e padëmshme, por sipas ekspertëve mund të japë informacione të rëndësishme për shëndetin neurologjik të një personi.
Sipas neurologes Amaal Starling nga Mayo Clinic, fenomeni ndodh kur qiellza e gojës ose pjesa e pasme e fytit ftohet shumë shpejt. Kjo shkakton ngushtim të menjëhershëm të enëve të gjakut, të cilat më pas zgjerohen për të rikthyer qarkullimin normal. Sinjalet e dhimbjes transmetohen përmes nervit trigeminal, i cili është përgjegjës për ndjesitë në fytyrë dhe ballë, duke krijuar ndjesinë karakteristike të dhimbjes në kokë.
Studimet tregojnë se dhimbja e akullores mund të ketë lidhje familjare. Personat që kanë prindër që përjetojnë shpesh këtë fenomen kanë më shumë gjasa ta përjetojnë edhe vetë.
Megjithatë, lidhja më interesante është ajo me migrenën. Sipas një analize të kryer nga profesorja Irene Toldo e Universitetit të Padovës, personat që vuajnë nga migrena kanë tendencë të përjetojnë më shpesh dhe më intensivisht dhimbjet e shkaktuara nga ushqimet apo pijet e ftohta. Në një studim të viteve ’70, 93% e pacientëve me migrenë raportuan se kishin përjetuar edhe “brain freeze”, ndërsa vetëm një e treta e personave pa migrenë kishin pasur të njëjtën përvojë.
Ekspertët theksojnë se nëse dhimbjet e akullores janë shumë të forta ose të shpeshta, mund të jetë e nevojshme të vlerësohen edhe llojet e tjera të dhimbjeve të kokës. Shumë persona që vuajnë nga migrena nuk kërkojnë ndihmë mjekësore, ndonëse ekzistojnë diagnoza dhe trajtime efektive.
Pikërisht për shkak të ngjashmërive me migrenën, shkencëtarët kanë përdorur prej dekadash “brain freeze” si model studimi për të kuptuar më mirë mekanizmat që shkaktojnë dhimbjet e forta të kokës. Ndryshe nga migrena, e cila është e vështirë të studiohet në momentin kur ndodh, dhimbja e akullores mund të shkaktohet lehtësisht në laborator dhe ofron të dhëna të vlefshme për funksionimin e nervit trigeminal.
Për të shmangur këtë fenomen, specialistët rekomandojnë konsumimin më të ngadaltë të ushqimeve dhe pijeve të ftohta. Nëse dhimbja shfaqet, ngrohja e qiellzës së gojës me gjuhë ose me një pije të ngrohtë mund ta lehtësojë dhe ta shkurtojë atë.
