Pamja mahnitëse e më shumë se 60 milionë yjeve në zemër të galaktikës sonë është kapur nga një teleskop hapësinor i projektuar për të zbuluar forcat misterioze të errëta që formësojnë universin.
Astronomët përdorën teleskopin Euclid të Agjencisë Hapësinore Evropiane për të realizuar imazhin më të madh dhe më të detajuar të marrë ndonjëherë të dritës së dukshme që vjen nga qendra e Rrugës së Qumështit. Kamera e teleskopit është e rrallë, pasi ka ndjeshmëri të mjaftueshme për të dalluar yjet individualë në rajonin tepër të mbipopulluar të njohur si “fryrja galaktike” ose qendra e dendur e galaktikës.
Sipas studiuesve, kjo fotografi gjigante shënon fillimin e një epoke të re në zbulimin e planetëve jashtë sistemit diellor të Tokës. Numri i botëve të njohura pritet të rritet ndjeshëm përtej mijëra ekzoplanetëve që janë identifikuar tashmë rreth yjeve të largët.
Astrofizikani Dr. Eamonn Kerins nga Qendra Jodrell Bank për Astrofizikë në Universitetin e Mançesterit deklaroi për teleskopin Euclid:
“Ky teleskop nuk u ndërtua fillimisht për këtë lloj kërkimi shkencor, por ai ka rezultuar të jetë një mjet i jashtëzakonshëm për këtë punë.
Këto të dhëna japin sinjalin e nisjes së një epoke të re në zbulimin e ekzoplanetëve, ku do të kalojmë nga njohja e rreth 6 mijë ekzoplanetëve në zbulimin e më shumë se 100 mijë të tillëve në të gjithë galaktikën.”
Fotografitë u realizuan pasi astronomët orientuan teleskopin Euclid drejt qendrës së Rrugës së Qumështit për një periudhë prej 26 orësh vëzhgimesh të pandërprera.
Teleskopi me vlerë 1 miliard euro u lëshua në hapësirë në vitin 2023 me qëllimin për të ndërtuar hartën tredimensionale më të saktë të universit dhe për të hedhur dritë mbi forcat misterioze të errëta që e formësojnë atë.
Sipas modelit më të pranuar të universit, vetëm 5 për qind e tij përbëhet nga materia e zakonshme. Rreth 70 për qind mendohet të jetë energji e errët, forca që përshpejton zgjerimin e universit. Ndërsa 25 për qind e mbetur konsiderohet materie e errët, një substancë e padukshme që duket se grumbullohet rreth galaktikave.
Astronomët realizuan këtë fotografi të yjeve në mars të vitit të kaluar, pasi teleskopi Euclid u drejtua për 26 orë drejt qendrës së Rrugës së Qumështit. Imazhi përbëhet nga një mozaik prej nëntë pozicionimesh të ndryshme të realizuara nga kamera e dritës së dukshme të sondës hapësinore. Çdo pozicionim mbulon një pjesë të qiellit më të madhe se diametri i plotë i Hënës.
Përtej vlerës së saj vizuale, kjo fotografi pritet të forcojë ndjeshëm kërkimet për ekzoplanetët, pra planetët që formohen jashtë sistemit tonë diellor.
Një nga mënyrat për të zbuluar një ekzoplanet është vëzhgimi i yllit të tij amë ndërsa ai kalon përpara një ylli më të largët. Përmes një procesi të quajtur “mikrothjerrëzim gravitacional”, graviteti i yllit më të afërt përkul dritën e yllit më të largët, duke e bërë atë të duket më i ndritshëm.
Kur një planet rrotullohet rreth yllit më të afërt, graviteti shtesë i tij mund të krijojë një rritje të papritur të ndriçimit, duke sinjalizuar praninë e planetit.
Në muajin gusht, NASA planifikon të lëshojë teleskopin hapësinor Nancy Grace Roman, i cili mban emrin e drejtueses së parë të astronomisë në NASA, e cila ndërroi jetë në vitin 2018. Astronomët presin që ky teleskop të zbulojë rreth 1,500 ekzoplanetë përmes metodës së mikrothjerrëzimit.
Fotografia e Euclid do ta transformojë këtë proces kërkimi, sepse ajo paraqet të njëjtët yje përpara se imazhet e tyre të mbivendosen me njëri-tjetrin. Kjo u lejon astronomëve të matin më saktë shpejtësinë e lëvizjes së tyre dhe të konfirmojnë ekzistencën e planetëve si dhe masën e tyre.
“Fotografia e Euclid mund t’i përmirësojë këto matje deri në trefish, gjë që është jashtëzakonisht e rëndësishme për një imazh të vetëm”, deklaroi Dr. Kerins.
Nga ana tjetër, teleskopi Roman synon të zbulojë edhe 100 mijë ekzoplanetë të tjerë duke vëzhguar momentin kur ata kalojnë përpara yllit të tyre amë dhe shkaktojnë një zbehje të lehtë dhe të përkohshme të dritës së tij.
Të dhënat e mbledhura nga Euclid do t’i ndihmojnë astronomët të konfirmojnë nëse këto sinjale vijnë vërtet nga planetë në tranzit apo nga objekte të tjera astronomike, siç janë sistemet binare të yjeve, ku dy yje rrotullohen rreth njëri-tjetrit dhe mund të prodhojnë sinjale të ngjashme.
