VNA sjell këtë herë në rubrikën “Histori të Harruara” një dokument të rrallë të janarit 1991, që hedh dritë mbi një realitet pak të folur të ditëve të para të demokracisë shqiptare.
Sot flasim për “korrupsion sistemik”, për “kapje shteti”, për “drejtësi të re” dhe “reforma të thella”. Duket sikur janë produkte të dekadave të fundit.
Por një deklaratë e shkruar me dorë, e datës 22 janar 1991, na kujton se pazari me ligjin nuk lindi dje.
Demokracia sapo kishte nisur. Në sheshe flitej për pluralizëm. Monumentet po rrëzoheshin. Fjalimet për liri mbushnin ekranet. Ndërsa në korridoret e një burgu, sipas kësaj deklarate arkivore, liria kishte çmim: 2000 lekë të reja.
Dokumenti është firmosur nga Albert Hajdar Pashollari. Ai shkruan se, pasi kishte kryer gjysmën e dënimit, paraqiti kërkesë për lirim të parakohshëm. Fillimisht, sipas tij, shefi i policisë së repartit i tha se çështja do të shtrohej në komision dhe se do të lirohej “siç është bërë”.
Por më pas, një operativ e thërret sërish dhe i flet hapur:
“Albert, ti ke shumë dënim, prandaj duhet të japësh të paktën 2000 (dy mijë) lekë të reja, se ndryshe prokurori nuk ta aprovon lirimin.”
Në fund të deklaratës ai shënon se në ditën e gjyqit nuk u lirua dhe se detyrohet ta shkruajë këtë dokument “për të dalë mbrojtjen deri në një gjyq dhe ndonjë ligji”.
Janari i vitit 1991 ishte një moment simbolik: sistemi komunist ishte në shpërbërje, pluralizmi kishte lindur, por strukturat e vjetra të pushtetit vazhdonin të funksiononin. Në teori, vendi po hynte në epokën e shtetit ligjor. Në praktikë, mentaliteti i zyrës mbetej i njëjtë.
2000 lekë për një vendim që duhej të ishte juridik.
Ky dokument nuk është vetëm historia e një individi. Është një dëshmi se korrupsioni nuk ishte një devijim i vonshëm i demokracisë shqiptare, por një kulturë pushteti që u riciklua nga sistemi i vjetër në sistemin e ri.
Ndryshuan flamujt. Ndryshuan partitë.
Por marrëdhënia mes qytetarit dhe zyrës — jo gjithmonë.
Nëse sot pyesim se kur nisi kalbëzimi institucional, ndoshta përgjigjja gjendet në këto fletë të zverdhura arkivi. Sepse demokracia shqiptare nisi me shpresa të mëdha.
Por në disa zyra, ajo nisi me tarifë.
