Procesverbali i mbledhjes së Byrosë Politike, zhvilluar në ditët pas rrëzimit të monumentit të Enver Hoxhës, zbardh një klimë alarmi, konfuzioni dhe, mbi të gjitha, pranimi të heshtur të humbjes së kontrollit.
Në diskutim, Ramiz Alia e cilëson situatën si pjesë të një “skenari të përgatitur”, duke theksuar se ngjarjet në Durrës, Vlorë, Shëngjin e pika të tjera nuk janë spontane. “Skenare të tillë do të vazhdojnë edhe më tej. Kjo është një luftë e madhe politike”, shprehet ai, duke e vendosur rrëzimin e monumentit në kuadrin e një përballjeje të organizuar kundër Partisë.
Adil Çarçani thekson se gjithçka nisi me vandalizmat në Durrës dhe vijoi me “grumbullime masive të njerëzve për të ikur jashtë”, duke sugjeruar se situata është “e sinkronizuar dhe e drejtuar nga një qendër jashtë dhe brenda vendit”. Ai përmend edhe grumbullime në Seman, ku njerëzit “prisnin gjëja traget”, një referencë e drejtpërdrejtë ndaj eksodit masiv drejt Italisë.
Por ndërsa diskutohet për “armiq” dhe “qendra të organizuara”, procesverbali nxjerr në pah një moment shumë më domethënës. Ramiz Alia pranon hapur:
“Qytetari ka të drejtë edhe të mos bindet, se faktikisht nuk kemi ligj për ta dënuar.”
Një fjali që përmbys logjikën e një regjimi të ndërtuar mbi frikën dhe ndëshkimin. Në prag të zgjedhjeve pluraliste, drejtuesit e lartë pranojnë se instrumentet e kontrollit nuk funksionojnë më.
Diskutimi prek edhe krizën e brendshme të Partisë. Pranohet se Komiteti Qendror “nuk ka qenë aktiv”, se përbërja e tij ka qenë problematike dhe se pas vdekjes së Enver Hoxhës u zgjodh një vijë “vazhdimësie” që në praktikë rezultoi e gabuar. “Në praktikë vepruam gabim”, thuhet në mbledhje, duke pranuar se struktura e vjetër nuk i përgjigjej më kërkesave të kohës.
Në një tjetër shkëmbim domethënës, Çarçani thotë: “Primarja është ekonomia.”
Ramiz Alia përgjigjet shkurt: “Aty është jeta.”
Kriza ekonomike, eksodi masiv, mungesa e kontrollit ligjor dhe përçarjet e brendshme – të gjitha bashkohen në këto faqe që dëshmojnë se rrëzimi i monumentit nuk ishte thjesht një akt simbolik kundër figurës së Enver Hoxhës. Ishte momenti kur vetë Byroja Politike e kuptoi se sistemi që kishte ndërtuar për dekada po shpërbëhej para syve të saj.
Procesverbali nuk është vetëm dëshmi e një debati politik. Është dokumenti i një pushteti që për herë të parë flet si i rrethuar – dhe jo si i padiskutueshëm.
