Në shtator të vitit 1990, vetëm pak muaj para se regjimi komunist në Shqipëri të niste të shembej përfundimisht, Ramiz Alia zhvilloi një vizitë në Nju Jork, ku mori pjesë në punimet e Organizatës së Kombeve të Bashkuara. Dokumentet e kohës zbulojnë një detaj domethënës mbi mënyrën sesi shteti shqiptar i kohës e konceptonte diplomacinë dhe përfaqësimin ndërkombëtar.
Në një shkresë zyrtare të datës 15 shtator 1990, e nënshkruar nga Sekretari i Presidiumit Sihat Tozaj, janë listuar me imtësi dhuratat që duhej të përgatiteshin për delegacionin shqiptar. Midis tyre spikasin:
• 70 shishe raki
• 50 shishe konjak
• 70 paketa cigare shqiptare të mira
• 50 dhurata për personalitete të larta të OKB-së
• 10 dhurata për personalitete të larta në Zvicër
Në dokument theksohet se këto dhurata duhej të ishin të ambalazhuara mirë, në kuti solide, dhe të niseshin me datë 19 shtator drejt Nju Jorkut, si pjesë e përgatitjeve për vizitën e Alisë.
Diplomacia e rakisë dhe e konjakut
Përtej formalitetit burokratik, kjo listë hedh dritë mbi mënyrën sesi udhëheqja komuniste shqiptare përpiqej të siguronte një vend në tavolinën e madhe të politikës botërore. Në mungesë të fuqisë ekonomike, teknologjike apo ushtarake, Shqipëria e asaj kohe përdorte si instrument “gjestet simbolike”: shishe raki, konjak e cigare, të cilat përfaqësonin njëkohësisht produktet më të njohura të vendit dhe një formë të butë korrupsioni diplomatik.
Ramiz Alia i shpërndau këto dhurata jo vetëm për personalitete të huaja në OKB, por edhe për koloninë shqiptare në SHBA, veçanërisht në Boston, ku jetonte një komunitet i madh emigrantësh shqiptarë. Për ta, këto dhurata kishin një simbolikë të dyfishtë: një shenjë kujdesi nga “atdheu”, por edhe një kujtesë e fortë e mentalitetit paternalist të regjimit.
Një pamje e Shqipërisë së vitit 1990
Ky dokument nuk është thjesht një listë logjistike. Ai tregon sesi një shtet i mbyllur dhe i varfër përpiqej të mbante fasadën e respektit dhe të barazisë me botën, ndërkohë që brenda vendit shqiptarët vuajtën nga mungesa më elementare. Ironikisht, ndërsa populli priste me radhë për bukë, udhëheqësi i tyre mbante me kujdes listën e 70 shisheve të rakisë që do të udhëtonin drejt SHBA-së.
Ky episod mbetet një dëshmi e gjallë e kontradiktave të fundit të regjimit komunist shqiptar: i zhytur në krizë, i izoluar, por ende i përpjekur të shfaqej në arenën ndërkombëtare si një shtet “normal” – edhe nëse normaliteti përkthehej në dhurata me raki, konjak dhe cigare.
