The number of emigrants returning after the pandemic has increased, but so have the conditions for reintegration. The Immigration Survey conducted by INSTAT last year found that almost 108 thousand people returned during 2012–2024, with 45% of them arriving after the pandemic. Returnees’ access to employment and services has deteriorated compared to previous periods, making re-emigration intentions higher compared to those who did not emigrate. 13% of returning emigrants are preparing to leave within the year, compared to an almost negligible level of 1% among non-emigrants.
The new immigration profile
There is an increasing trend of emigrants returning after the pandemic, but on the other hand, the conditions for their integration have become even more difficult, especially after the pandemic, according to the latest data from the Immigration Survey conducted by INSTAT last year, which were recently published.
Albania is thus killing, for the second time, the hope of returnees, while in other Balkan countries such as Romania, Bulgaria and Serbia, returns are exceeding departures.
The survey found that nearly 108,000 people returned during 2012–2024. The majority, about 45%, returned during 2020–2024. In earlier periods, the share of returnees was lower, with only 10–19% returning in each five-year interval between 2000 and 2019.
Immigrants who returned prematurely and unwillingly constitute 67% of all returnees and are characterized by a strong male dominance.
The survey found that premature returns are more often associated with job loss, lack of opportunities, and administrative problems in the host country, while planned returns are more associated with the completion of employment contracts and the achievement of financial objectives.
Family reasons remain an important factor for both groups, although they are slightly more frequent among those who returned early.
In total, 28% of all returnees report family reasons as the main motive for returning to Albania. This percentage increases to 31% among those who returned early and remains high, at 23%, even among those who did not return early.
Reasons for return differ significantly between the two groups. Migrants who returned prematurely are more likely to cite involuntary factors, such as being fired by their employer or unable to find work (10%).
While those who stayed abroad longer returned more often due to the end of seasonal work or contracts, or because they had managed to earn and save enough money (6%).
Reintegration of returnees worsens after pandemic
In the medium term, returned emigrants tend to integrate relatively well into the Albanian labor market, exhibiting higher employment rates than people who have not emigrated, although those who have returned more recently face greater difficulties.
The survey found that employment rates are significantly lower for recently returned migrants. Those who returned during the period 2000–2004 have the highest employment rate, at 93%. This rate gradually drops for later cohorts, to 60% for the period 2005–2009, 65% for 2010–2014 and 53% for 2015–2019.
The lowest employment rate, 46%, is observed among emigrants returning in the period 2020–2024, indicating greater challenges for short-term reintegration into the labor market.
Although returned migrants are entitled to benefit from reintegration support services, mainly through the National Employment and Skills Agency, the use of these services remains limited and is often not adapted to the specific needs of different groups of returned migrants, especially those who have been forcibly returned after their asylum claims were rejected.
Returning men exhibit relatively high employment rates (67%), higher than non-migrant men (59%), suggesting that migration experience may give them a slight advantage in the labor market upon return.
In contrast, returnee women have lower employment rates (34%), similar to those of non-migrant women (36%), indicating that migration does not necessarily translate into improved employment outcomes for women.
Analyses show that in the short term, returned migrants are less likely to be employed compared to non-migrants, but this situation improves over time.
Those who have returned for less than a year are 22 percentage points less likely to be employed, while after 6–10 years from return, the probability of employment becomes 7 percentage points higher than for non-migrants, suggesting that the benefits of the migration experience materialize gradually.
There is an increasing trend of emigrants returning after the pandemic, but on the other hand, the conditions for their integration have become even more difficult, especially after the pandemic, according to the latest data from the Immigration Survey conducted by INSTAT last year, which were recently published.
Albania is thus killing the hope of returnees for the second time, while in other Balkan countries such as Romania, Bulgaria and Serbia, returns are exceeding departures.
The survey found that nearly 108,000 people returned during 2012–2024. The majority, about 45%, returned during 2020–2024. In earlier periods, the share of returnees was lower, with only 10–19% returning in each five-year interval between 2000 and 2019.
Immigrants who returned prematurely and unwillingly constitute 67% of all returnees and are characterized by a strong male dominance.
The survey found that premature returns are more often associated with job loss, lack of opportunities, and administrative problems in the host country, while planned returns are more associated with the completion of employment contracts and the achievement of financial objectives.
Family reasons remain an important factor for both groups, although they are slightly more frequent among those who returned early. In total, 28% of all returnees report family reasons as the main motive for returning to Albania.
This percentage increases to 31% among those who returned early and remains high, at 23%, even among those who did not return early.
Reasons for return differ significantly between the two groups. Migrants who returned prematurely are more likely to cite involuntary factors, such as being fired by their employer or unable to find work (10%).
While those who stayed abroad longer returned more often due to the end of seasonal work or contracts or because they had managed to earn and save enough money (6%).
Reintegration of returnees worsens after pandemic
In the medium term, returned emigrants tend to integrate relatively well into the Albanian labor market, exhibiting higher employment rates than people who have not emigrated, although those who have returned more recently face greater difficulties.
The survey found that employment rates are significantly lower for newly returned immigrants.
Those who returned during the period 2000–2004 have the highest employment rate, at 93%. This rate gradually decreases for later groups, to 60% for the period 2005–2009, 65% for 2010–2014, and 53% for 2015–2019.
The lowest employment rate, 46%, is observed among emigrants returning in the period 2020–2024, indicating greater challenges for short-term reintegration into the labor market.
Although returned migrants are entitled to benefit from reintegration support services, mainly through the National Employment and Skills Agency, the use of these services remains limited and is often not adapted to the specific needs of different groups of returned migrants, especially those who have been forcibly returned after their asylum claims were rejected.
Returning men exhibit relatively high employment rates (67%), higher than non-migrant men (59%), suggesting that migration experience may give them a slight advantage in the labor market upon return.
In contrast, returnee women have lower employment rates (34%), similar to those of non-migrant women (36%), indicating that migration does not necessarily translate into improved employment outcomes for women.
Analyses show that in the short term, returned migrants are less likely to be employed compared to non-migrants, but this situation improves over time.
Those who have returned for less than a year are 22 percentage points less likely to be employed, while after 6–10 years from return, the probability of employment becomes 7 percentage points higher than for non-migrants, suggesting that the benefits of the migration experience materialize gradually.
Returnees, strong professional transition
Returning migrants often experience changes in profession and sector upon returning to Albania.
Those who returned early show more pronounced fluctuations. The latter are more likely to experience interruptions in their professional trajectory, with a weaker match between the job they had abroad and the one they find upon return.
Among emigrants who did not return prematurely, about 42% returned to work in a different sector than the one in which they were employed abroad, while 43% moved to another profession, indicating relatively frequent transitions or interruptions.
Only 9% of migrants who did not return early report having had higher-skill jobs abroad than after returning, while this percentage drops to only 2% among those who returned early.
About 83% of male returnees and 76% of female returnees report having a written contract, compared to 83% of male and 86% of non-immigrant women.
Self-employment, the initial solution
The share of returnees who are self-employed increased significantly until 2014, either as a result of increased entrepreneurial capacities or due to difficulties in accessing formal employment, but this trend has remained relatively stable thereafter.
Overall, self-employment has moved from a peripheral reintegration strategy to an important element of the experience of returning migrants, especially after 2010.
The share of self-employed people increases from only 7% of those who returned in the period 2000–2004, to 22% for 2005–2009, peaking at 34% for the 2010–2014 group and stabilizing around 29% for the most recent cohorts (2015–2024).
This trend suggests that more recently returned migrants are increasingly turning to self-employment as a path to economic reintegration, as an opportunity, but also as a necessity.
On the one hand, young returning migrants can bring new ideas, improved skills, accumulated savings and wider networks, strengthening entrepreneurial potential. Many of them face barriers to reintegrating into formal paid employment and, therefore, see self-employment as the only alternative.
The data show that recently returned migrants are less likely to be employed overall, but more likely to be self-employed compared to those who returned earlier.
Over time, this pattern reverses, the weight of self-employment falls and wage employment increases, indicating a gradual integration into the formal labor market.
Vetëpunësimi përbën një strategji të rëndësishme ekonomike, veçanërisht për emigrantët e kthyer para kohe dhe për gratë. Ndërsa normat e përgjithshme të punësimit shfaqin dallime të theksuara gjinore, diferencat midis burrave dhe grave në vetëpunësim janë shumë më të vogla.
Aktivitetet sipërmarrëse mund të ofrojnë një alternativë më të barabartë, duke reduktuar pabarazitë gjinore në tregun e punës për emigrantët e kthyer.
Ndër të gjithë emigrantët e kthyer të punësuar, 25% e meshkujve dhe 21% e grave janë të vetëpunësuar. Te emigrantët që u kthyen para kohe, hendeku gjinor përmbyset: 41% e grave janë të vetëpunësuara, krahasuar me 25% të meshkujve.
Evidenca e mëparshme ka treguar se gratë shqiptare të kthyera, veçanërisht ato me qëndrime më të shkurtra jashtë vendit, përballen me barriera të konsiderueshme në punësimin me pagë, çka i shtyn drejt vetëpunësimit si një zgjedhje e detyruar. Në të kundërt, te emigrantët që nuk u kthyen para kohe, vetëpunësimi është më i ulët (19% për meshkujt dhe 10% për gratë).
Jo-emigrantët shfaqin një normë pak më të lartë vetëpunësimi (28%) krahasuar me emigrantët e kthyer (24%).
Po ashtu, meshkujt jo-emigrantë kanë norma më të larta vetëpunësimi sesa meshkujt e kthyer, ndërsa për gratë, normat janë të ngjashme, duke treguar se vetëpunësimi është tashmë një strategji e përhapur edhe në popullsinë vendase.
Ndër emigrantët e kthyer të vetëpunësuar, shumica dërrmuese operojnë pa punonjës të paguar, duke kufizuar potencialin e krijimit të vendeve të reja të punës.
Vetëm një pjesë shumë e vogël e emigrantëve të kthyer raportojnë se janë punëdhënës me punonjës të paguar (7% dhe 9% përkatësisht), ndërsa puna familjare kontribuuese është pothuajse e papërfillshme.
Kjo tregon se vetëpunësimi i emigrantëve të kthyer ka shfaqur potencial të kufizuar për zgjerim të biznesit, ndoshta për shkak të mungesës së kapitalit, aksesit të kufizuar në kredi ose vështirësive në orientimin në mjedisin e biznesit pas kthimit.
Emigrantët e kthyer, të diskriminuar dhe shëndet të dobët mendor
Emigrantët e kthyer mund të përballen me barriera shtesë në procesin e riintegrimit në shoqërinë shqiptare, sipas rezultateve të anketës.
Disa prej tyre raportojnë ndjenja të përjashtimit dhe mospërputhje kulturore, të cilat prekin veçanërisht fëmijët.
Për disa grupe të emigrantëve të kthyer, sidomos ata që vijnë nga komunitete të margjinalizuara si pakicat rome dhe egjiptiane, stigma sociale dhe diskriminimi e vështirësojnë edhe më shumë përshtatjen me jetën në Shqipëri.
Diskutimet në grupe fokusi nxjerrin gjithashtu në pah shfaqjen e traumave psikologjike dhe problemeve të shëndetit mendor, veçanërisht tek emigrantët që janë detyruar të kthehen pas dëbimeve të papritura. Këto sfida mbeten kryesisht të paadresuara, duke krijuar boshllëk kritik në mirëqenien e tyre.
Aktualisht, mbledhja sistematike e të dhënave administrative mbi nevojat dhe rezultatet e riintegrimit të emigrantëve të kthyer mbetet e kufizuar.
Korniza ligjore ekzistuese nuk parashikon të drejta të qarta dhe mbështetje të standardizuar për riintegrimin e të gjithë emigrantëve të kthyer. Shërbimet që ofrohen janë shpesh të fragmentuara dhe janë evidentuar probleme të koordinimit ndërinstitucional.
Diskutimet në grupe fokusi theksojnë gjithashtu përdorimin e kufizuar të shërbimeve nga emigrantët e kthyer. Emigrantët më të cenueshëm kanë më shumë gjasa të përdorin shërbimet në dispozicion, si strehimi i përkohshëm, formimi profesional, mbështetja financiare ose ndihma emergjente nga qendrat komunitare.
Mbështetja psikologjike, kur është e disponueshme, ofrohet kryesisht nga organizata joqeveritare. Aksesi në shërbime shëndetësore cilësore mbetet një sfidë për emigrantët e kthyer dhe përmendet nga disa anëtarë të diasporës, si një faktor që ndikon në hezitimin për t’u rikthyer në Shqipëri.
Barriera strukturore, si mungesa e njohjes së dokumentacionit mjekësor të lëshuar jashtë vendit dhe kostot e përkthimit të dokumenteve, raportohen gjithashtu si pengesa të rëndësishme.
Disa emigrantë të intervistuar shprehin perceptime negative mbi kapacitetet e institucioneve për t’i mbështetur në procesin e riintegrimit.
Të rikthyerit planifikojnë të emigrojnë më shumë se të tjerët
Synimet për riemigrim janë më të larta krahasuar me bashkëmoshatarët e të rikthyerve që nuk kanë emigruar. Sipas anketës, rreth 13% e emigrantëve të kthyer shprehin plane për të jetuar sërish jashtë vendit gjatë 12 muajve të ardhshëm, krahasuar me një nivel pothuajse të papërfillshëm prej 1% tek jo-emigrantët.
Ndër ata që planifikojnë të emigrojnë, emigrantët e kthyer raportojnë një nivel më të lartë të përgatitjeve konkrete (42%) sesa jo-emigrantët (35%).
Për emigrantët e kthyer, format më të shpeshta të përgatitjes përfshijnë kërkimin e punës (16%), kontaktimin e miqve ose të njohurve në vendin e destinacionit (11%), si dhe përgatitjen e dokumentacionit ligjor (16%).
Ndërkohë, jo-emigrantët raportojnë nivele të ngjashme përgatitjeje në kërkimin e punës (17%), por priren dukshëm të mbajnë kontakte me persona jashtë vendit (46%), e cila përbën edhe formën më të përhapur të përgatitjes në këtë grup.
Për më tepër, jo-emigrantët shfaqin norma pak më të larta në plotësimin e dokumenteve ligjore (12%) dhe në blerjen e biletave (10%), krahasuar me emigrantët e kthyer.
Emigracioni thellohet, ikin të rinjtë
Me rreth 1.6 milionë shqiptarë që jetojnë jashtë vendit në 2024 dhe 108,503 persona që janë kthyer gjatë 12 viteve të fundit, migracioni formëson në mënyrë të thellë strukturën demografike, ekonomike dhe shoqërore të Shqipërisë.
Më shumë se një e treta e familjeve shqiptare kanë të paktën një anëtar që ka jetuar ose jeton aktualisht jashtë vendit, sipas rezultateve të anketës së emigracionit.
Migracioni shqiptar karakterizohet kryesisht nga punëtorë të rinj, meshkuj dhe me aftësi të mesme, që kërkojnë mundësi ekonomike jashtë vendit, me dallime të rëndësishme gjeografike brenda vendit.
Emigrantët aktualë janë të përqendruar kryesisht në grupmoshën 25–44 vjeç, duke reflektuar motivimet ekonomike që nxisin vendimet për migrim. Gati tre të katërtat e emigrantëve janë meshkuj, me pabarazi gjinore veçanërisht të theksuara në destinacionet europiane si Mbretëria e Bashkuar, Greqia dhe Gjermania.
Me më shumë se dy të tretat e emigrantëve që kanë përfunduar arsimin e mesëm të lartë. Përbërja arsimore ndryshon ndjeshëm sipas vendit të destinacionit.
Shtetet e Bashkuara të Amerikës pranojnë emigrantët më të arsimuar (gati një e treta me arsim të lartë), të ndjekura nga Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar, ndërsa vetëm 5% e shqiptarëve në Greqi kanë përfunduar arsimin e lartë.
Përvojat dhe përgatitja para nisjes
Anketa e emigracionit ka evidentuar se para largimit, emigrantët zakonisht punojnë në profesione me aftësi më të ulëta krahasuar me jo-migrantët, duke fituar rreth 10% më pak.
Normat e punësimit të emigrantëve bien ndjeshëm ndërsa afrohet momenti i nisjes. Tre muaj para migrimit, tre nga katër emigrantë të ardhshëm në moshë pune janë të punësuar, por kjo shifër bie ndjeshëm në 9% në muajin e fundit në Shqipëri.
Krahasuar me jo-migrantët, emigrantët e ardhshëm kanë më shumë gjasa të jenë të punësuar në punë me aftësi të ulëta ose të mesme përpara migrimit.
Ata zakonisht janë të angazhuar në “Punonjës Shërbimesh dhe Shitjesh” dhe “Punonjës të Zejeve dhe Profesioneve të Ngjashme”, ndërsa kanë më pak gjasa të mbajnë pozicione që kërkojnë aftësi si “Menaxherë”, “Profesionistë” dhe “Teknikë”.
Të ikurit kursejnë më pak se sa prisnin, të kthyerve nuk u tepron asgjë
Emigrantët që jetojnë jashtë prisnin të fitonin mesatarisht rreth 3,900 USD në muaj, por në realitet, të ardhurat e tyre reale janë vetëm pak më shumë se gjysma e kësaj shume (2,200 USD). Si rezultat, ata kursejnë ndjeshëm më pak gjatë qëndrimit jashtë vendit sesa kishin parashikuar përpara migrimit (450 USD kundrejt 1,270 USD të pritshme).
Gjetje të ngjashme vërehen edhe tek emigrantët që janë kthyer në Shqipëri. Hendeku midis pritshmërive dhe realitetit vazhdon në të gjitha gjinitë, nivelet arsimore dhe vendet e destinacionit, me Greqinë që shfaq hendekun më të thellë (52% mungesë në të ardhura, 69% mungesë në kursime).
Ky hendek përfaqëson një sfidë kritike për politikat publike, pasi tregon se emigrantët marrin vendime të rëndësishme migrimi mbi bazën e informacionit të papërsosur, gjë që mund të çojë në zgjedhje jo optimale.
Largimi bëhet në informalitet
Përdorimi i shërbimeve ligjore nga emigrantët para ikjes mbetet i kufizuar, ku shumica mbështeten në rrjete informale në vend të sistemeve të strukturuara të mbështetjes.
Vetëm një pakicë e emigrantëve të ardhshëm përdor shërbime formale për të mbështetur udhëtimin e tyre migrator, me të kthyerit që tregojnë angazhim veçanërisht të ulët: vetëm 5% kanë përdorur agjenci private punësimi dhe 2% kanë përdorur shërbime publike punësimi.
Një pakicë e emigrantëve largohen nga Shqipëria me një punë formale të siguruar. Sipas të dhënave të anketës, afërsisht dy të tretat largohen nga vendi pa një punë të sigurt, ndërsa 37% largohen me një marrëveshje formale punësimi.
Emigrantet femra kanë më shumë gjasa sesa homologët e tyre meshkuj të kenë siguruar marrëveshje punësimi, duke sugjeruar angazhim më të madh me kanale formale migrimi. Emigrantët e rinj të moshës 15–24 vjeç shfaqin normën më të lartë të marrëveshjeve para nisjes (51%), megjithëse këto norma bien me rritjen e moshës.
Emigrantët drejt Francës, Gjermanisë dhe Mbretërisë së Bashkuar kanë më shumë gjasa të sigurojnë punësim para nisjes (41–44%), ndërsa ata që drejtohen drejt Italisë, Shteteve të Bashkuara dhe Greqisë shfaqin norma më të ulëta (21–27%).
Përvoja e migracionit
Emigrantët shqiptarë arrijnë përfitime të konsiderueshme të të ardhurave gjatë qëndrimit të tyre jashtë vendit. Sipas anketës, ata fitojnë mesatarisht 2.5 herë më shumë sesa fitonin përpara se të largoheshin dhe po kaq herë më shumë sesa bashkëmoshatarët e tyre që mbeten në Shqipëri.
Emigrantët meshkuj në moshë pune kanë gjithashtu gjasa dukshëm më të larta të jenë të punësuar sesa ata që jetojnë në Shqipëri. Në përgjithësi, emigracioni lidhet me të ardhura më të larta nga puna për shqiptarët jashtë vendit.
Megjithatë, emigrantët kanë një probabilitet më të lartë të punojnë në informalitet dhe kanë mbulim më të kufizuar nga mbrojtja sociale.
Për më tepër, 28% e emigrantëve të punësuar raportojnë se punëdhënësit e tyre nuk ofrojnë kontribute për sigurim pensioni ose leje vjetore të paguara. Informaliteti është më i pranishëm tek emigrantët më të rinj, me nivel më të ulët arsimor dhe ata që kanë mbërritur së fundmi.
Emigrantët shpesh punojnë në pozicione nën kualifikimet e tyre arsimore, pavarësisht se arrijnë të ardhura absolute më të larta. Një në tre emigrantë aktualë dhe pothuajse katër në pesë të kthyer me arsim të lartë punojnë në punë që kërkojnë kualifikime nën nivelin e arritjeve të tyre arsimore.
Emigrantët meshkuj punojnë kryesisht në sektorët e ndërtimit dhe punë manuale, me mbi 40% si marangozë ndërtimi dhe profesione të ngjashme, ndërsa emigrantet femra përqendrohen në pastrim shtëpiak (rreth 25%) dhe infermieri ose mami (17%).
Kostot e emigracionit 1,100 euro për person, 15% marrin kredi
Duke emigruar, shqiptarët nxjerrin jashtë vendit edhe vlera monetare që u duhen për mbulimin e kostove të largimit. Sipas të dhënave të anketës, emigrantët shqiptarë që jetojnë aktualisht jashtë vendit raportojnë kosto totale rreth 1,100 USD, që është e barabartë me dy muaj të një page mesatare.
Ndërkohë, kostot e kthimit në Shqipëri janë më të ulëta, rreth 370 USD.
Transporti mbetet shpenzimi më i madh, së bashku me kosto të tjera të rëndësishme, përfshirë tarifat e vizave, kontrollet mjekësore, sigurimet dhe, në disa raste, kurse orientimi.
Personal savings serve as the main source of financing for immigrants, although some also rely on help from relatives and friends (42 and 41% of current immigrants).
Borrowing to finance migration affects about 15% of migrants overall, with higher rates among younger migrants (25–29% for individuals aged 15–34) and those with higher education (26%).
High monthly expenses abroad (around 1,300–1,600 USD) further reduce savings potential, with more than 25% of returning emigrants not being able to save any money by the time they returned to Albania./Monitor.al/
