Durrës, Shqipëri, Seattle, SHBA – 4 Mars 2025 – Pas 12 javësh nga mbërritja në Shqipëri e anijes turke Moliva, e cila transportonte 102 kontejnerë me mbetje të dyshuara toksike, organizatat mjedisore Basel Action Network (BAN) dhe Milieukontakt Albania kanë denoncuar heshtjen e plotë nga qeveria shqiptare dhe mungesën e dukshme të çdo përparimi në hetimin e rastit nga Qeveria e Shqipërisë dhe Prokuroria e Durrësit.
Kontejnerët u larguan nga Durrësi korrikun e kaluar në një udhëtim të debatueshëm drejt Tajlandës, por më pas u kthyen nga Singapori pasi Basel Action Network (BAN), pas një sinjalizimi nga një denoncues anonim, mësoi se as autoritetet shqiptare dhe as ato tajlandeze nuk kishin autorizuar dërgesën. Ekzistonte një mundësi e fortë që materiali të ishte pluhur ndotës nga impiantet dytësore të çelikut, i klasifikuar si mbetje e rrezikshme. Pas këtij paralajmërimi, autoritetet e Singaporit dhe Tajlandës, së bashku me përfaqësues të linjave të transportit detar Maersk dhe MSC, bashkëpunuan për të kthyer kontejnerët në Durrës. Ata mbërritën me Moliva më 28 tetor 2024 dhe pas sekuestrimit nga Prokuroria e Durrësit, u dërguan në zonën e portit të Porto Romanos, në veri të Durrësit.
Mungesë transparence në analizën e mbetjeve
Sipas planit fillestar, përmbajtja e kontejnerëve do të duhej të analizohej nga laboratorë të pavarur si pjesë e hetimit të Prokurorisë së Durrësit, me qëllim përcaktimin e natyrës së saktë të materialit dhe, përmes “gjurmës kimike”, identifikimin e burimit të mbetjeve. Deri më tani, të gjitha indiciet sugjerojnë se burimi i mundshëm është fabrika e çelikut “Kurum” në Elbasan.
“Ne as nuk jemi të sigurt nëse mostrat janë marrë dhe analiza ka filluar,” – tha Jim Puckett nga BAN. “Nëse ka nisur, shqetësimi ynë është se procesi nuk është kryer në mënyrë publike, me protokolle të rregullta dhe pa ndjekur zinxhirin e ruajtjes së provave. **Trafikimi i paligjshëm i mbetjeve të rrezikshme është një çështje serioze, që kërkon ndëshkime penale sipas traktateve që Shqipëria ka nënshkruar. Nuk është e pranueshme që kjo të injorohet dhe të harrohet,” – theksoi ai.
Prokuroria e Durrësit e akuzuar për bllokim të hetimeve
Sipas Konventës së Bazelit, ku Shqipëria dhe Tajlanda janë palë, eksporti i mbetjeve të rrezikshme mund të ndodhë vetëm me miratimin me shkrim të vendit eksportues, transit dhe importues. BAN dhe Milieukontakt Albania kanë theksuar se çështja e përgjegjësisë dhe ndjekjes penale nuk mund të injorohet më gjatë. Organizatat e konsiderojnë të dyshimtë dhe të papranueshme që pas kaq shumë javësh nuk është raportuar asnjë rezultat konkret mbi këtë rast.
Më herët, BAN i ofroi Prokurorisë së Durrësit një dëshmi të detajuar, e cila përfshinte fotografi të mbetjeve të ngarkuara në portin e Durrësit nga një sinjalizues anonim, si dhe të dhëna nga analiza që tregonin ndotje të niveleve të larta në objektin pritës në Tajlandë. Po ashtu, dëshmia përfshinte numrat e kontejnerëve të mbetjeve, përfshirë 110 kontejnerë të tjerë të dërguar më herët në Kinë në vitin 2024, të cilët u kapën nga autoritetet kineze si mbetje të importuara në mënyrë të paligjshme.
BAN sugjeroi gjithashtu disa laboratorë të njohur në BE që mund të kryenin analizën e mbetjeve. Por, pavarësisht se Milieukontakt Albania e dorëzoi dëshminë personalisht në Prokurorinë e Durrësit, zyra e prokurorit refuzoi ta pranonte informacionin duke kërkuar që ajo të dorëzohej ekskluzivisht nga BAN si autor i saj. BAN, e cila nuk ka personel në Shqipëri dhe operon nga SHBA, u shpreh e gatshme të dërgonte një dëshmi të betuar dhe të noterizuar në Prokurorinë e Durrësit, por kjo ofertë u injorua nga autoritetet shqiptare.
Kërkesa për përgjegjësi dhe veprim nga autoritetet
Duke parë mungesën e transparencës dhe bllokimin e procesit hetimor, BAN dhe Milieukontakt Albania kanë bërë thirrje për veprim urgjent. Ata kërkojnë:
1. Sqarim nga Prokuroria e Durrësit mbi arsyet e refuzimit të dëshmisë dhe mungesën e progresit në hetim.
2. Bërjen publike të analizave laboratorike të mbetjeve dhe origjinës së tyre.
3. Nisjen e ndjekjes penale për përgjegjësit e këtij eksporti të paligjshëm.
4. Raportimin e plotë të kontejnerëve të kapur në Kinë dhe planin për trajtimin e tyre.
5. Garanci nga qeveria shqiptare se raste të tilla nuk do të përsëriten në të ardhmen.
Me hetimet që vazhdojnë të zvarriten, çështja mbetet e pazgjidhur. BAN dhe grupet mjedisore theksojnë se heshtja nuk është një opsion dhe do të vazhdojnë të ndjekin me vëmendje zhvillimet, duke kërkuar llogaridhënie nga institucionet shqiptare dhe hetim të plotë e të pavarur.
