Një raport i ri i publikuar nga Iniciativa Globale Kundër Krimit të Organizuar (GI-TOC) ngre shqetësime mbi rolin që profesionistë të sektorit ligjor dhe financiar mund të luajnë në lehtësimin e pastrimit të parave në Ballkanin Perëndimor. Raporti, i titulluar “Licencë për të pastruar: Profesionistët që mundësojnë pastrimin e parave në Ballkanin Perëndimor”, analizon se si noterët, avokatët, kontabilistët dhe auditorët mund të përdoren për të fshehur origjinën e fondeve kriminale dhe për t’i integruar ato në ekonominë formale.
Studimi bazohet në 89 intervista të zhvilluara në Shqipëri, Bosnjë dhe Hercegovinë, Kosovë, Mal të Zi, Maqedoni të Veriut dhe Serbi, si dhe në analizën e legjislacionit, vlerësimeve kombëtare të rrezikut dhe rasteve konkrete. Sipas autorëve, pastrimi i parave mbështetet gjithnjë e më shumë te profesionistë të specializuar, të cilët zotërojnë njohuritë, rrjetet dhe besueshmërinë e nevojshme për të lundruar në sistemet rregullatore dhe për të fshehur origjinën e aseteve të paligjshme.
Raporti vlerëson se noterët dhe kontabilistët paraqesin ndër profesionet me rrezikun më të lartë për t’u përfshirë në skema të pastrimit të parave. Në Shqipëri, noterët klasifikohen në kategorinë me rrezik të lartë, ndërsa kontabilistët dhe auditorët në nivel mesatar. Autorët theksojnë se këta profesionistë ndodhen në pika kyçe të ekonomisë formale, ku certifikohen transaksione, krijohen kompani, kryhen transferime pronësie dhe formalizohen marrëdhënie financiare.
Sipas raportit, profesionistët mund të përdoren për të krijuar një “fasadë ligjshmërie” për fondet me origjinë kriminale përmes transaksioneve të pasurive të paluajtshme, kompanive guaskë, pronarëve nominalë, huave fiktive, faturimeve të rreme dhe strukturave komplekse korporative. Në vitet e fundit, këto skema janë bërë edhe më të sofistikuara përmes përdorimit të kriptomonedhave, kompanive offshore dhe rrjeteve ndërkufitare të ndërmjetësve financiarë dhe ligjorë.
Për Shqipërinë, raporti evidenton se edhe pse noterët kanë detyrimin ligjor të kryejnë verifikime të klientëve dhe të raportojnë aktivitete të dyshimta, zbatimi i këtyre detyrimeve mbetet i paqëndrueshëm. MONEYVAL ka konstatuar se noterët shqiptarë raportojnë rrallë aktivitete të dyshimta, veçanërisht në transaksionet e pasurive të paluajtshme me vlerë të lartë, ndërsa mbikëqyrja dhe kapacitetet inspektuese mbeten të kufizuara.
Megjithatë, Shqipëria renditet ndër vendet me numrin më të lartë të raportimeve të transaksioneve të dyshimta nga noterët në rajon. Sipas të dhënave të përfshira në raport, gjatë vitit 2024 janë raportuar 413 raste të dyshimta, ndërsa në vitin 2022 numri ishte 735.
Raporti thekson se problemet në rajon nuk lidhen me mungesën e legjislacionit, por me zbatimin e tij. Mbikëqyrja e fragmentuar, mungesa e koordinimit ndërinstitucional, trajnimi i pamjaftueshëm dhe interpretimi i gjerë i sekretit profesional krijojnë hapësira që mund të shfrytëzohen nga rrjetet kriminale dhe ndërmjetësit profesionistë.
Në përfundim, autorët bëjnë thirrje për forcimin e kontrollit mbi profesionet jofinanciare, rritjen e transparencës mbi pronësinë përfituese, përmirësimin e bashkëpunimit ndërinstitucional dhe vendosjen e sanksioneve më efektive për shkeljet e rregullave kundër pastrimit të parave. Sipas tyre, integriteti profesional duhet të vendoset në qendër të përpjekjeve për të parandaluar përdorimin e sektorëve të ligjshëm për fshehjen e produkteve të krimit.
Për të lexuar raportin e plotë në anglisht, klikoni këtu: Lidhja e raportit
