Në verën e vitit 1974, në një galeri arti në Napoli, një grua vendosi të mos lëvizte për gjashtë orë. Nuk ishte një shfaqje, as një provokim i zakonshëm artistik. Ishte një eksperiment mbi natyrën njerëzore. Dhe përfundimi i tij vazhdon të shqetësojë edhe sot.
Artistja serbe e performancës Marina Abramović vendosi mbi një tavolinë 72 objekte dhe u tha vizitorëve se mund të bënin me të çfarë të donin. Për gjashtë orë ajo do të qëndronte plotësisht e palëvizshme dhe nuk do të kundërshtonte asgjë.
Mes objekteve kishte një trëndafil, një pendë dhe mjaltë, por edhe gërshërë, brisqe, zinxhirë, një kamxhik, një pistoletë dhe një plumb.
Orët e para kaluan qetësisht. Disa vizitorë i dhuruan lule. Të tjerë e puthën ose i ledhatuan fytyrën. Dukej sikur eksperimenti po provonte se njeriu, në thelb, është i mirë.
Por gradualisht diçka ndryshoi.
Dikush filloi t’i priste rrobat. Një tjetër i gërvishti lëkurën me brisk. Gjembat e një trëndafili iu ngulën në bark. Trupi i saj u bë një objekt mbi të cilin secili mund të projektonte instinktet e veta, pa frikën e pasojave.
Në kulmin e performancës, një person mori pistoletën, vendosi plumbin dhe ia drejtoi në kokë. Vetëm ndërhyrja e një vizitori tjetër e pengoi që eksperimenti të përfundonte në tragjedi.
Marina Abramović nuk reagoi asnjëherë. Nuk foli. Nuk u mbrojt. Nuk u largua. Roli i saj ishte të hiqte dorë nga çdo kontroll, për të parë deri ku do të shkonte publiku.
Kur kaluan gjashtë orët dhe artistja nisi të lëvizte drejt njerëzve që e kishin rrethuar, ndodhi diçka edhe më e pazakontë. Shumica e tyre u larguan me nxitim. Ata nuk donin të përballeshin me gruan që, pak minuta më parë, e kishin trajtuar si një send.
Më vonë, Abramović do ta përmblidhte atë ditë me një fjali që është bërë pjesë e historisë së artit:
“Gjithçka që mësova ishte se, nëse ia lë gjithçka në dorë publikut, ai mund të të vrasë.”
Performanca “Rhythm 0” nuk hyri në histori vetëm si një vepër arti. Ajo u kthye në një eksperiment social mbi pushtetin, përgjegjësinë dhe mënyrën se si ndryshon sjellja e njerëzve kur besojnë se nuk do të mbajnë përgjegjësi.
Mbi pesë dekada më vonë, ajo vazhdon të ngrejë të njëjtën pyetje shqetësuese: a ishte problemi Marina Abramović… apo ishte thjesht pasqyra që u vendos përballë njerëzve?
