Truri kalon pesë faza të dallueshme gjatë jetës – me pika kthese në moshat 9, 32, 66 dhe 83 vjeç.
Studiuesit kanë zbuluar se truri i njeriut kalon pesë faza të qarta zhvillimi gjatë jetës, me ndryshime të rëndësishme në moshat 9, 32, 66 dhe 83 vjeç.
Rreth 4,000 persona deri në moshën 90 vjeç iu nënshtruan skanimeve të trurit për të matur mënyrën se si lidhen qelizat nervore mes tyre.
Studiuesit e Universitetit të Kembrixhit treguan se truri mbetet në fazën “adoleshente” deri në fillim të të tridhjetave, pikërisht kur funksionet e tij arrijnë pikun.
Ata thonë se rezultatet ndihmojnë të kuptojmë pse rreziku për çrregullime të shëndetit mendor dhe demencë ndryshon gjatë gjithë jetës.
Truri është një organ që ndryshon vazhdimisht në përgjigje të përvojës dhe dijes së re – por studimi tregon se këto ndryshime nuk ndjekin një vijë të drejtë nga lindja deri në vdekje.
Në vend të kësaj, truri kalon në pesë faza:
Pesë fazat e trurit:
• Fëmijëria – nga lindja deri në moshën 9 vjeç
• Adoleshenca – nga 9 në 32 vjeç
• Mosha e rritur – nga 32 në 66 vjeç
• Plakja e hershme – nga 66 në 83 vjeç
• Plakja e vonshme – pas moshës 83
“Truri rindërtohet vazhdimisht gjatë gjithë jetës. Forcon dhe dobëson lidhjet, dhe kjo nuk ndodh në mënyrë të njëtrajtshme – ka luhatje dhe faza të ndryshme,” tha Dr. Alexa Mousley për BBC.
Disa njerëz mund t’i arrijnë këto faza më herët ose më vonë, por studiuesit e përshkruajnë si “shumë goditës” faktin që këto moshëdalje bien kaq qartë në sy.
Këto modele u zbuluan vetëm falë sasisë së madhe të skanimeve të përdorura. Studimi është publikuar në Nature Communications.
Çfarë ndodh në secilën fazë?
1️⃣ Fëmijëria (0–9 vjeç)
Truri rritet me shpejtësi dhe njëkohësisht heq lidhjet e panevojshme mes neuroneve (sinapset).
Në këtë fazë, truri nuk është shumë efikas – funksionon si një fëmijë që endet pa drejtim në park.
2️⃣ Adoleshenca (9–32 vjeç)
Nga mosha 9 vjeç, truri hyn në një fazë të rigoroze riorganizimi.
“Është një ndryshim i jashtëzakonshëm,” thotë Mousley.
Kjo është periudha:
• ku truri bëhet më efikasi në gjithë jetën,
• dhe kur rreziku për çrregullime të shëndetit mendor është më i larti.
Dikur besohej se adoleshenca mbaronte në 18 vjeç, pastaj në 20-at e hershme, ndërsa tani duket se zgjat deri rreth 32 vjeç.
3️⃣ Mosha e rritur (32–66 vjeç)
Kjo është periudha më e gjatë dhe më stabile.
Ndryshimet janë më të ngadalta, por efikasiteti i trurit fillon pak nga pak të bjerë.
Sipas studiuesve, kjo përkon me “pikun e inteligjencës dhe personalitetit”.
4️⃣ Plakja e hershme (66–83 vjeç)
Nuk është një rënie e papritur, por një ndryshim në mënyrën se si bashkëpunojnë zonat e trurit.
Regjionet e ndryshme fillojnë të punojnë më shumë të ndara nga njëra-tjetra.
Kjo është mosha kur fillojnë të shfaqen:
• rreziku i demencës,
• tensioni i lartë,
• problemet e rrjedhjes së gjakut në tru.
5️⃣ Plakja e vonshme (83+ vjeç)
Ka më pak të dhëna, sepse gjetja e trurit të shëndetshëm në këtë moshë është më e vështirë.
Ndryshimet janë si ato të plakjes së hershme, por më të theksuara.
Dr. Mousley thotë se është “mahnitëse” sa mirë përkojnë këto faza me:
• pubertetin,
• ndryshimet e jetës së të rriturve,
• dhe me problemet shëndetësore të moshave të mëvonshme.
Reagimet e ekspertëve
Prof. Duncan Astle nga Cambridge thotë se shumë çrregullime neurologjike dhe të shëndetit mendor lidhen me mënyrën se si lidhen neuronet.
Prof. Tara Spires-Jones nga Universiteti i Edinburgh e quajti studimin “shumë interesant”, por paralajmëroi se jo çdo njeri i përjeton këto faza në të njëjtën moshë.
Marrë nga BBC
