Ndryshimet klimatike nuk janë më vetëm një kërcënim për mjedisin dhe ekonominë, por po shndërrohen në një krizë globale të shëndetit publik, me pasoja që mund të krahasohen me përmasat e një pandemie. Paralajmërimi është bërë nga Organizata e Kombeve të Bashkuara, e cila u ka kërkuar qeverive të marrin masa urgjente për të mbrojtur sistemet shëndetësore nga temperaturat ekstreme, ndotja e ajrit dhe fatkeqësitë natyrore.
Gjatë konferencës ndërkombëtare për klimën COP31, që po zhvillohet në Antalia të Turqisë nga 9 deri më 20 nëntor, Sekretari Ekzekutiv i OKB-së për Ndryshimet Klimatike, Simon Stiell, deklaroi se ndikimi i ngrohjes globale mbi shëndetin e njerëzve ka arritur përmasa alarmante.
“Kriza klimatike është tashmë një krizë globale shëndetësore me përmasa pandemike”, deklaroi Stiell, duke theksuar se fatkeqësitë e lidhura me klimën po godasin gjithnjë e më rëndë spitalet, qendrat shëndetësore dhe infrastrukturën jetike.
Sipas tij, vendet e botës ndodhen përballë një zgjedhjeje vendimtare: të përshpejtojnë kalimin drejt energjisë së pastër ose të vazhdojnë të përballen me kostot e larta ekonomike dhe shëndetësore të varësisë nga lëndët djegëse fosile.
“Në këtë konferencë, kombet përballen me një zgjedhje: elektrifikimin ose tronditjen. Ose do ta përshtatim ekonominë globale me epokën e energjisë elektrike, ose do të pranojmë që familjet, bizneset dhe qeveritë të vazhdojnë të paguajnë kostot e larta të lëndëve djegëse fosile, përfshirë edhe sistemet shëndetësore”, u shpreh ai.
Shifrat e publikuara në raportin Lancet Countdown 2026 tregojnë se djegia e lëndëve fosile dhe ndryshimet klimatike të shkaktuara nga aktiviteti njerëzor lidhen me rreth 3.3 milionë vdekje çdo vit, përmes ndotjes së ajrit të jashtëm dhe temperaturave ekstreme.
Situata bëhet edhe më shqetësuese nga të dhënat e Organizatës Botërore Meteorologjike. Sipas raportit të publikuar më 9 nëntor, 12 vitet e fundit kanë qenë më të nxehtat të regjistruara ndonjëherë, ndërsa katër vitet e fundit, përfshirë vitin 2026, renditen ndër më të ngrohtat në histori.
Rritja e temperaturave po krijon një zinxhir pasojash për shëndetin e njerëzve. Valët e të nxehtit shtojnë rastet e sëmundjeve dhe vdekjeve të lidhura me temperaturat ekstreme, ndërsa thatësirat dhe reshjet intensive ndikojnë në furnizimin me ushqim dhe ujë të pijshëm.
Në të njëjtën kohë, zjarret në pyje përkeqësojnë cilësinë e ajrit, duke rritur rrezikun për sëmundjet e frymëmarrjes. Ndryshimet e kushteve klimatike favorizojnë gjithashtu përhapjen e sëmundjeve infektive, përfshirë kolerën, malarien dhe dengën.
Stiell paralajmëroi se rreziku klimatik prek çdo dobësi të sistemeve shëndetësore dhe e përkeqëson atë. Ndërprerjet e energjisë elektrike gjatë fatkeqësive natyrore mund të paralizojnë funksionimin e spitaleve, ndërsa përmbytjet mund të dëmtojnë rrjetet e ujësjellësit dhe kanalizimeve, duke rritur rrezikun e shpërthimit të epidemive.
Për këtë arsye, ai kërkoi që mbrojtja e shëndetit të vendoset në qendër të politikave klimatike dhe që ministritë e Shëndetësisë të përfshihen drejtpërdrejt në hartimin e planeve kombëtare të përshtatjes ndaj ndryshimeve klimatike.
“Çdo plan kombëtar përshtatjeje duhet të jetë në gjendje t'u përgjigjet disa pyetjeve thelbësore: A mund të qëndrojnë të hapura klinikat gjatë një vale të nxehti? A kanë ujë të sigurt pas një përmbytjeje? A mund ta identifikojnë punonjësit shëndetësorë një epidemi përpara se ajo të përhapet? A do të marrin kujdesin e nevojshëm njerëzit më të rrezikuar?”, deklaroi Stiell.
Megjithatë, kreu i OKB-së për klimën theksoi se forcimi i sistemeve shëndetësore nuk do të jetë i mjaftueshëm nëse temperaturat globale vazhdojnë të rriten pa kufi.
“Asnjë sistem shëndetësor nuk mund të bëhet rezistent ndaj një bote që vazhdon të ngrohet pafundësisht”, paralajmëroi ai.
